βασιλεύς
Nom · vasiléfs (basileus)
Notice Bailly
Lexique du grec ancien
βασιλεύς, έως
(ὁ) [ᾰῐ]
I roi, chef souverain,
Hom. (Il.
1, 231, etc.)
etc. ; joint à
ἀνήρ (ἀνὴρ β.)
Il. 3, 170 ;
Od. 24, 253 ;
ou à ἄναξ
(β. ἄναξ) Od.
20, 194 ; part. ὁ μέγας β.
Hdt. 1, 188, le
grand roi, le roi de Perse (mais,
οἱ μεγάλοι βασιλῆς, Soph. Aj. 189, les rois suprêmes, les rois des rois,
c. à d. les Atrides) ; de même en parl. du roi de Perse, ὁ ἄνω β. Xén. An. 7, 1, 28, etc. ; ou simpl.
ὁ βασιλεύς, Ar.
Ach. 61,
etc., ou, sans
article, βασιλεύς, Thc. Xén. Dém. etc. ; touj. sans article, en ce sens, dans les inscr. att.
CIA. 2, 86, 3
(376/364 av. J.-C.) ; mais, avec l’article, en parl. d’autres rois
(rois de Lacédémone, de Macédoine,
etc.) CIA.
2, 332, 37 (268/262
av. J.-C.) ; 297, 13
(299 av. J.-C.) etc. ; à Rome, ὁ β. l’empereur, après
Auguste, App. Hdn, NT. ||
II p.
ext. ou p.
anal.
1 dans
Hom., part. dans l’Od. οἱ β. les
chefs de familles qui se partagent le pays, Od. 1, 394 ; 8, 390, etc. ;
de même, primit. à Athènes, ὁ β. le chef du γένος
(v. Fustel, Cité
ant. L. IV, c. 4) ||
2 fils de roi, prince,
Xén. Œc.
4, 16 ||
3 satrape (perse),
Sext. Rhet.
p. 293, 22, en
parl. de Tissapherne ||
4 maître de maison,
Il. 18, 556 ;
Pd. ||
5 à
Athènes, le 2e des neuf archontes
ou archonte-roi, Ant. 145, 41 ; Lys. 103, 30 ; Plat. Theæt. 210d, etc. ||
6 roi d’un sacrifice
(lat. rex
sacrorum, rex sacrificus,
rex sarcrificulus), DC. 54, 27, 3 ;
cf. DH. ||
7 roi d’un festin
(cf. συμποσίαρχος), Plut.
M. 622a, Luc. Sat. 4 ||
8 tout homme le plus
remarquable de ceux de sa condition ou de
sa profession, Luc. Rh.
præc. 11 ; Philstr. V. soph.
2, 586, 598, etc. ; p. anal.
en parl. de l’aigle, le roi (des
oiseaux), Luc. ||
III roitelet
(lat. regulus)
oiseau, Arstt. H.A. 9, 11, 5 ||
Cp. βασιλεύτερος, Il.
9, 160, 392 ; Od. 15, 533.
Sup. βασιλεύτατος Il.
9, 69 ||
E Gén. ion. βασιλῆος.
Acc. att. βασιλέα (par contract.
βασιλῆ, seul.
Oracl. dans
Hdt. 7, 220 ;
Eur. fr. 781,
25) ou βασιλεϳα, CIA. 2, 263, 15 (303 av.
J.-C.) ; 312, 36 (286 av. J.-C.) ; v.
Meisterh. p. 36. Plur. nom.
βασιλεῖς, ion.
βασιλῆες, att.
βασιλῆς, Soph.
Aj. 189, 959 ;
acc. att. βασιλέας, Arstt.
Pol. 3, 13,
25 ; CIA. 1,
61, 12 (409 av. J.-C.),
postér. βασιλεῖς, CIA. 2, 243, 7 (peu après 307 av.
J.-C.); 251, 3 (307/301 av. J.-C.); 263,
20 (303 av. J.-C.).
Étym.
pré-grec ; cf.
myc. qa-si-re-u,
chef de rang inférieur.
Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.
Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗
3289 occurrences
Matthieu
22- 1:6Ἰεσσαὶ δὲ ἐγέννησεν τὸν Δαυὶδ τὸν βασιλέα. Δαυὶδ δὲ ἐγέννησεν τὸν Σολομῶνα ἐκ …
- 2:1… τῆς Ἰουδαίας ἐν ἡμέραις Ἡρῴδου τοῦ βασιλέως, ἰδοὺ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν παρεγένοντο εἰς …
- 2:2λέγοντες· Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; εἴδομεν γὰρ αὐτοῦ τὸν …
- 2:3ἀκούσας δὲ ὁ βασιλεὺς Ἡρῴδης ἐταράχθη καὶ πᾶσα Ἱεροσόλυμα μετ’ …
- 2:9οἱ δὲ ἀκούσαντες τοῦ βασιλέως ἐπορεύθησαν, καὶ ἰδοὺ ὁ ἀστὴρ ὃν …
- 5:35… Ἱεροσόλυμα, ὅτι πόλις ἐστὶν τοῦ μεγάλου βασιλέως·
- 10:18καὶ ἐπὶ ἡγεμόνας δὲ καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ εἰς μαρτύριον αὐτοῖς …
- 11:8… μαλακὰ φοροῦντες ἐν τοῖς οἴκοις τῶν βασιλέων εἰσίν.
- 14:9καὶ λυπηθεὶς ὁ βασιλεὺς διὰ τοὺς ὅρκους καὶ τοὺς συνανακειμένους …
- 17:25… λέγων· Τί σοι δοκεῖ, Σίμων; οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς ἀπὸ τίνων λαμβάνουσιν τέλη …
- 18:23… ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ὃς ἠθέλησεν συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν …
- 21:5Εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιών· Ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου ἔρχεταί σοι πραῢς καὶ ἐπιβεβηκὼς …
- 22:2Ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ἐποίησεν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ.
- 22:7ὁ δὲ βασιλεὺς ὠργίσθη, καὶ πέμψας τὰ στρατεύματα αὐτοῦ …
- 22:11εἰσελθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς θεάσασθαι τοὺς ἀνακειμένους εἶδεν ἐκεῖ ἄνθρωπον …
- 22:13τότε ὁ βασιλεὺς εἶπεν τοῖς διακόνοις· Δήσαντες αὐτοῦ πόδας …
- 25:34τότε ἐρεῖ ὁ βασιλεὺς τοῖς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ· Δεῦτε, οἱ …
- 25:40καὶ ἀποκριθεὶς ὁ βασιλεὺς ἐρεῖ αὐτοῖς· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐφ’ …
- 27:11… ὁ ἡγεμὼν λέγων· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; ὁ δὲ Ἰησοῦς ἔφη· …
- 27:29… ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἐνέπαιξαν αὐτῷ λέγοντες· Χαῖρε, βασιλεῦ τῶν Ἰουδαίων,
- 27:37… αὐτοῦ γεγραμμένην· Οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων.
- 27:42Ἄλλους ἔσωσεν, ἑαυτὸν οὐ δύναται σῶσαι· βασιλεὺς Ἰσραήλ ἐστιν, καταβάτω νῦν ἀπὸ τοῦ …
Marc
12- 6:14Καὶ ἤκουσεν ὁ βασιλεὺς Ἡρῴδης, φανερὸν γὰρ ἐγένετο τὸ ὄνομα …
- 6:22… Ἡρῴδῃ καὶ τοῖς συνανακειμένοις, εἶπεν ὁ βασιλεὺς τῷ κορασίῳ· Αἴτησόν με ὃ ἐὰν …
- 6:25… εἰσελθοῦσα εὐθὺς μετὰ σπουδῆς πρὸς τὸν βασιλέα ᾐτήσατο λέγουσα· Θέλω ἵνα ἐξαυτῆς δῷς …
- 6:26καὶ περίλυπος γενόμενος ὁ βασιλεὺς διὰ τοὺς ὅρκους καὶ τοὺς ἀνακειμένους …
- 6:27καὶ εὐθὺς ἀποστείλας ὁ βασιλεὺς σπεκουλάτορα ἐπέταξεν ἐνέγκαι τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ. …
- 13:9… συναγωγὰς δαρήσεσθε καὶ ἐπὶ ἡγεμόνων καὶ βασιλέων σταθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ εἰς μαρτύριον αὐτοῖς.
- 15:2… αὐτὸν ὁ Πιλᾶτος· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; ὁ δὲ ἀποκριθεὶς αὐτῷ …
- 15:9… αὐτοῖς λέγων· Θέλετε ἀπολύσω ὑμῖν τὸν βασιλέα τῶν Ἰουδαίων;