βούλομαι
Verbe · voulomé (boulomaï)
Notice Bailly
Lexique du grec ancien
βούλομαι (impf.
ἐϐουλόμην ou
ἠϐουλόμην, f.
βουλήσομαι, ao.
ἐϐουλήθην ou
ἠϐουλήθην, pf.
βεϐούλημαι)
I vouloir, en génér. et malgré de nombreuses except., plutôt au sens
de désirer, p. opp. à θέλω, qui semble manquer plutôt
l’idée de vouloir proprement
dite :
1 vouloir :
τινί τι (Τρώεσσιν
νίκην, Il. 7,
21 ; cf. 8,
204 ; 13, 347, etc.) qqe chose pour qqn (la victoire pour les
Troyens, etc.) ; avec
un inf. Hom. Att. : Τρώεσσιν κῦδος
ὀρέξαι, Il. 11,
79, vouloir procurer de la gloire aux Troyens ; qqf. avec l’inf. fut. Thgn.
187 ; avec une prop.
inf. εἰ βόλεσθε (épq.) αὐτὸν ζώειν,
Od. 16, 387, si
vous voulez qu’il vive ; abs.
avec une prép. marquant
l’intention : εἰς τὸ βαλανεῖον
βούλομαι, Ar. Ran. 1279, je veux aller
au bain ; βούλεσθαι... μᾶλλον ἤ,
vouloir... plutôt que, préférer, aimer mieux ; βουλήσει δειλὸς εἶναι μᾶλλον ἤ, Soph. Aj. 1314, tu aimeras mieux être lâche que, etc. ; sans μᾶλλον, mais avec un
comparatif : βούλομαι παρθενεύεσθαι
πλέω χρόνον ἢ πατρὸς ἐστερῆσθαι, Hdt. 3, 124, je préfère
rester fille longtemps encore, plutôt que d’être privée de mon
père ; sans comparatif, avec une prop.
inf.: βούλομ’ ἐγὼ λαὸν σόον ἔμμεναι ἢ
ἀπολέσθαι, Il. 1, 117, je préfère voir mon peuple sauvé plutôt que
perdu (cf. Od.
17, 81 ; Hdt.
3, 40, etc.) ;
ou simpl. avec un inf. Od. 9, 96 ; 15, 88, etc. ;
qqf. avec πολύ
(au lieu de μᾶλλον) et ἤ, Il. 17, 331, etc. ;
rar. avec πολύ
sans ἤ :
πολὺ βούλομαι αὐτὴν οἴκοι ἔχειν,
Il. 1, 112, je
préfère la garder chez moi ; abs. avoir
une préférence pour, incliner vers, préférer : β. τὰ Συρακοσίων, Thc.
6, 50, se déclarer en faveur des
Syracusains ||
2 désirer,
souhaiter : τι, Il. 3, 41, qqe ch.
(cf. Od.
11, 358 ; 20,
316) ; avec un inf. Il. 1, 67 ; avec un sbj. βούλει
ἀναγνῶμεν; Plat. Phædr. 228e, veux-tu que nous lisions ? avec un adv. ἄλλῃ
βούλεσθαι, Il. 15, 51, souhaiter que qqe ch. arrive autrement ;
abs. βουλοίμην
ἄν, Plat. Euthyphr. 3a, je voudrais, c. à d. je
souhaiterais (qu’il en fût ainsi) ; particul.
dans les locut. ou construct. εἰ δὲ
βούλει, Plat. Conv. 201a, si tu le désires, si cela te convient ;
formule de politesse pour marquer une concession
ou une adhésion ; εἰ σοὶ βουλομένῳ ἐστὶν
ἀποκρίνεσθαι, Plat. Gorg. 448d, s’il te convient de répondre (cf. lat. nobis volentibus) ;
subst. τό τινος βουλόμενον, Eur.
I.A. 1270, la
faculté de vouloir, la volonté de qqn ; ὁ
βουλόμενος, Hdt. 1, 54 ; Att. (Plat. Gorg. 527a, Dém. 528, 26, etc.) le premier venu, litt. celui qui le désire, à qui cela convient ;
cf. ὃς βούλει,
Plat. Gorg.
517b ;
ὅστις βούλει, Plat. Crat. 432a, qui tu voudras, le
premier venu ; τί βουλόμενος ;
Plat. Phæd.
63a ;
Dém. 285, 24 ;
τί βουληθείς, Soph. El. 1100, dans quelle intention ? litt. voulant ou ayant
voulu quoi ? ||
3 p.
suite, avec des nuances de signif. diverses, avoir
l’intention de, montrer une tendance à, etc. : βούλεται εἶναι,
Plat. Rsp.
595c,
Crat. 412c, etc., il a la prétention d’être, il a une tendance à
être, il n’est pas éloigné d’être, à peu près au
sens de κινδυνεύει εἶναι ;
en parl. de choses : ἡ τοῦ ὕδατος φύσις βούλεται εἶναι, etc. Arstt. Sens. 4, 4, la nature de
l’eau a pour caractère d’être, etc. ;
d’où signifier, vouloir dire :
τί ἡμῖν βούλεται τοῦτο; Plat. Theæt. 156c, que nous veut cela
? qu’est-ce que cela signifie ? (cf.
lat. quid sibi vult hæc
res ?) ||
II vouloir bien,
consentir à : βούλει λάϐωμαι;
Soph. Ph.
762, veux-tu que je prenne ?
βούλει φράσω; Ar. Eq. 36, veux-tu que je dise ? εἰ
βούλει, Soph. Ant. 1168 ; Xén. An. 3, 4, 41, si tu veux bien, s’il te plaît
(cf. lat.
sis = si vis)
||
E Prés. 2 sg. att. βούλει,
Thc. 6, 14 ;
Soph. Ant.
757 ; etc. ;
ion. βούλεαι,
Od. 18, 364 ;
Hdt. 1, 11 ;
3, 53, etc. ;
impér. 2 sg. poét. βούλεο, Thgn. 145 ; sbj. 2 sg.
βουλῇ, Ar.
Eq. 850,
etc. ; épq.
βούλεαι, Hés.
O. 647
(sel. d’autres, βούληαι) ; 3 sg. épq.
βούλεται, Il.
1, 67 ; opt. 3 pl.
ion. βουλοίατο, Hdt. 1, 4, etc. — Impf. ἐϐουλόμην, Il. 11, 79 ; Hdt. 1, 165, etc. ;
Att. (Soph.
Ph. 1239 ;
Thc. 3, 51 ;
Xén. An.
1, 1, 1, etc.)
ou ἠϐουλόμην,
Eur. Hel.
752 ; Xén.
Hell. 1, 1,
29 ; Isocr. Dém. etc. ; poét. βουλόμην,
Il. 23, 682 ;
3 pl. ion. ἐϐουλέατο, Hdt. 1, 4 ; 3, 143.
Fut. βουλήσομαι, Hh. 2, 86 ; Eschl. Pr. 867 ; Hdt. 1, 127 ; Thc. 1, 22 ; etc. Fut. réc. βουληθήσομαι, Arstd.
24, 292 (vulg.) ; Gal. 13, 636. Ao. ἐϐουλήθην, Eur. Hipp. 476 ; Thc. 1, 34 ; Xén. Hell. 2, 4, 8, etc. ;
qqf. ἠϐουλήθην,
Xén. Hell.
4, 4, 8 (vulg.) ; Hipp. 3, 5 ; Isocr. Dém. — Poét. prés. 3 sg.
βόλεται, Il.
11, 319 ; 2
pl. βόλεσθε, Od. 16, 387 ; impf. 3 pl. ἐϐόλοντο,
Od. 1, 234. —
Éol. βόλλομαι,
d’où part.
prés. βολλόμενος, Dius (Stob. Fl. 65, 16) ; impf. ἐϐολλόμαν,
Thcr. Idyl.
28, 15.
Étym. R.
indo-europ. *gwel-, *gwol-, vouloir, désirer.
Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.
Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗
159 occurrences
Matthieu
2- 1:19… ὢν καὶ μὴ θέλων αὐτὴν δειγματίσαι, ἐβουλήθη λάθρᾳ ἀπολῦσαι αὐτήν.
- 11:27… μὴ ὁ υἱὸς καὶ ᾧ ἐὰν βούληται ὁ υἱὸς ἀποκαλύψαι.
Marc
1- 15:15ὁ δὲ Πιλᾶτος βουλόμενος τῷ ὄχλῳ τὸ ἱκανὸν ποιῆσαι ἀπέλυσεν …
Luc
2- 10:22… μὴ ὁ υἱὸς καὶ ᾧ ἐὰν βούληται ὁ υἱὸς ἀποκαλύψαι.
- 22:42λέγων· Πάτερ, εἰ βούλει παρένεγκε τοῦτο τὸ ποτήριον ἀπ’ ἐμοῦ· …
Jean
1- 18:39… ἕνα ἀπολύσω ὑμῖν ἐν τῷ πάσχα· βούλεσθε οὖν ἀπολύσω ὑμῖν τὸν βασιλέα τῶν …
Actes
14- 5:28… τὴν Ἰερουσαλὴμ τῆς διδαχῆς ὑμῶν, καὶ βούλεσθε ἐπαγαγεῖν ἐφ’ ἡμᾶς τὸ αἷμα τοῦ …
- 5:33Οἱ δὲ ἀκούσαντες διεπρίοντο καὶ ἐβούλοντο ἀνελεῖν αὐτούς.
- 12:4… παραδοὺς τέσσαρσιν τετραδίοις στρατιωτῶν φυλάσσειν αὐτόν, βουλόμενος μετὰ τὸ πάσχα ἀναγαγεῖν αὐτὸν τῷ …
- 15:37Βαρναβᾶς δὲ ἐβούλετο συμπαραλαβεῖν καὶ τὸν Ἰωάννην τὸν καλούμενον …
- 17:20… τινα εἰσφέρεις εἰς τὰς ἀκοὰς ἡμῶν· βουλόμεθα οὖν γνῶναι τίνα θέλει ταῦτα εἶναι.
- 18:15… ὄψεσθε αὐτοί· κριτὴς ἐγὼ τούτων οὐ βούλομαι εἶναι.
- 18:27 βουλομένου δὲ αὐτοῦ διελθεῖν εἰς τὴν Ἀχαΐαν …
- 19:30Παύλου δὲ βουλομένου εἰσελθεῖν εἰς τὸν δῆμον οὐκ εἴων …
- 22:30Τῇ δὲ ἐπαύριον βουλόμενος γνῶναι τὸ ἀσφαλὲς τὸ τί κατηγορεῖται …
- 23:28 βουλόμενός τε ἐπιγνῶναι τὴν αἰτίαν δι’ ἣν …
- 25:20… τὴν περὶ τούτων ζήτησιν ἔλεγον εἰ βούλοιτο πορεύεσθαι εἰς Ἱεροσόλυμα κἀκεῖ κρίνεσθαι περὶ …
- 25:22Ἀγρίππας δὲ πρὸς τὸν Φῆστον· Ἐβουλόμην καὶ αὐτὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀκοῦσαι. Αὔριον, …
- 27:43ὁ δὲ ἑκατοντάρχης βουλόμενος διασῶσαι τὸν Παῦλον ἐκώλυσεν αὐτοὺς τοῦ …
- 28:18οἵτινες ἀνακρίναντές με ἐβούλοντο ἀπολῦσαι διὰ τὸ μηδεμίαν αἰτίαν θανάτου …
1 Corinthiens
1- 12:11… αὐτὸ πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθὼς βούλεται.
2 Corinthiens
2- 1:15Καὶ ταύτῃ τῇ πεποιθήσει ἐβουλόμην πρότερον πρὸς ὑμᾶς ἐλθεῖν, ἵνα δευτέραν …
- 1:17τοῦτο οὖν βουλόμενος μήτι ἄρα τῇ ἐλαφρίᾳ ἐχρησάμην; ἢ …
Philippiens
1- 1:12Γινώσκειν δὲ ὑμᾶς βούλομαι, ἀδελφοί, ὅτι τὰ κατ’ ἐμὲ μᾶλλον …
1 Timothée
3- 2:8 Βούλομαι οὖν προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ …
- 5:14 βούλομαι οὖν νεωτέρας γαμεῖν, τεκνογονεῖν, οἰκοδεσποτεῖν, μηδεμίαν …
- 6:9οἱ δὲ βουλόμενοι πλουτεῖν ἐμπίπτουσιν εἰς πειρασμὸν καὶ παγίδα …
Tite
1- 3:8Πιστὸς ὁ λόγος, καὶ περὶ τούτων βούλομαί σε διαβεβαιοῦσθαι, ἵνα φροντίζωσιν καλῶν ἔργων …
Philémon
1- 1:13ὃν ἐγὼ ἐβουλόμην πρὸς ἐμαυτὸν κατέχειν, ἵνα ὑπὲρ σοῦ …
Hébreux
1- 6:17ἐν ᾧ περισσότερον βουλόμενος ὁ θεὸς ἐπιδεῖξαι τοῖς κληρονόμοις τῆς …