βούλομαι

Verbe · voulomé (boulomaï)

Notice Bailly

Lexique du grec ancien

βούλομαι (impf. ἐϐουλόμην ou ἠϐουλόμην, f. βουλήσομαι, ao. ἐϐουλήθην ou ἠϐουλήθην, pf. βεϐούλημαι)
I vouloir, en génér. et malgré de nombreuses except., plutôt au sens de désirer, p. opp. à θέλω, qui semble manquer plutôt l’idée de vouloir proprement dite :
1 vouloir : τινί τι (Τρώεσσιν νίκην, Il. 7, 21 ; cf. 8, 204 ; 13, 347, etc.) qqe chose pour qqn (la victoire pour les Troyens, etc.) ; avec un inf. Hom. Att. : Τρώεσσιν κῦδος ὀρέξαι, Il. 11, 79, vouloir procurer de la gloire aux Troyens ; qqf. avec l’inf. fut. Thgn. 187 ; avec une prop. inf. εἰ βόλεσθε (épq.) αὐτὸν ζώειν, Od. 16, 387, si vous voulez qu’il vive ; abs. avec une prép. marquant l’intention : εἰς τὸ βαλανεῖον βούλομαι, Ar. Ran. 1279, je veux aller au bain ; βούλεσθαι... μᾶλλον ἤ, vouloir... plutôt que, préférer, aimer mieux ; βουλήσει δειλὸς εἶναι μᾶλλον ἤ, Soph. Aj. 1314, tu aimeras mieux être lâche que, etc. ; sans μᾶλλον, mais avec un comparatif : βούλομαι παρθενεύεσθαι πλέω χρόνον ἢ πατρὸς ἐστερῆσθαι, Hdt. 3, 124, je préfère rester fille longtemps encore, plutôt que d’être privée de mon père ; sans comparatif, avec une prop. inf.: βούλομ’ ἐγὼ λαὸν σόον ἔμμεναι ἢ ἀπολέσθαι, Il. 1, 117, je préfère voir mon peuple sauvé plutôt que perdu (cf. Od. 17, 81 ; Hdt. 3, 40, etc.) ; ou simpl. avec un inf. Od. 9, 96 ; 15, 88, etc. ; qqf. avec πολύ (au lieu de μᾶλλον) et ἤ, Il. 17, 331, etc. ; rar. avec πολύ sans ἤ : πολὺ βούλομαι αὐτὴν οἴκοι ἔχειν, Il. 1, 112, je préfère la garder chez moi ; abs. avoir une préférence pour, incliner vers, préférer : β. τὰ Συρακοσίων, Thc. 6, 50, se déclarer en faveur des Syracusains ||
2 désirer, souhaiter : τι, Il. 3, 41, qqe ch. (cf. Od. 11, 358 ; 20, 316) ; avec un inf. Il. 1, 67 ; avec un sbj. βούλει ἀναγνῶμεν; Plat. Phædr. 228e, veux-tu que nous lisions ? avec un adv. ἄλλῃ βούλεσθαι, Il. 15, 51, souhaiter que qqe ch. arrive autrement ; abs. βουλοίμην ἄν, Plat. Euthyphr. 3a, je voudrais, c. à d. je souhaiterais (qu’il en fût ainsi) ; particul. dans les locut. ou construct. εἰ δὲ βούλει, Plat. Conv. 201a, si tu le désires, si cela te convient ; formule de politesse pour marquer une concession ou une adhésion ; εἰ σοὶ βουλομένῳ ἐστὶν ἀποκρίνεσθαι, Plat. Gorg. 448d, s’il te convient de répondre (cf. lat. nobis volentibus) ; subst. τό τινος βουλόμενον, Eur. I.A. 1270, la faculté de vouloir, la volonté de qqn ; ὁ βουλόμενος, Hdt. 1, 54 ; Att. (Plat. Gorg. 527a, Dém. 528, 26, etc.) le premier venu, litt. celui qui le désire, à qui cela convient ; cf. ὃς βούλει, Plat. Gorg. 517b ; ὅστις βούλει, Plat. Crat. 432a, qui tu voudras, le premier venu ; τί βουλόμενος ; Plat. Phæd. 63a ; Dém. 285, 24 ; τί βουληθείς, Soph. El. 1100, dans quelle intention ? litt. voulant ou ayant voulu quoi ? ||
3 p. suite, avec des nuances de signif. diverses, avoir l’intention de, montrer une tendance à, etc. : βούλεται εἶναι, Plat. Rsp. 595c, Crat. 412c, etc., il a la prétention d’être, il a une tendance à être, il n’est pas éloigné d’être, à peu près au sens de κινδυνεύει εἶναι ; en parl. de choses : ἡ τοῦ ὕδατος φύσις βούλεται εἶναι, etc. Arstt. Sens. 4, 4, la nature de l’eau a pour caractère d’être, etc. ; d’où signifier, vouloir dire : τί ἡμῖν βούλεται τοῦτο; Plat. Theæt. 156c, que nous veut cela ? qu’est-ce que cela signifie ? (cf. lat. quid sibi vult hæc res ?) ||
II vouloir bien, consentir à : βούλει λάϐωμαι; Soph. Ph. 762, veux-tu que je prenne ? βούλει φράσω; Ar. Eq. 36, veux-tu que je dise ? εἰ βούλει, Soph. Ant. 1168 ; Xén. An. 3, 4, 41, si tu veux bien, s’il te plaît (cf. lat. sis = si vis) ||
E Prés. 2 sg. att. βούλει, Thc. 6, 14 ; Soph. Ant. 757 ; etc. ; ion. βούλεαι, Od. 18, 364 ; Hdt. 1, 11 ; 3, 53, etc. ; impér. 2 sg. poét. βούλεο, Thgn. 145 ; sbj. 2 sg. βουλῇ, Ar. Eq. 850, etc. ; épq. βούλεαι, Hés. O. 647 (sel. d’autres, βούληαι) ; 3 sg. épq. βούλεται, Il. 1, 67 ; opt. 3 pl. ion. βουλοίατο, Hdt. 1, 4, etc. — Impf. ἐϐουλόμην, Il. 11, 79 ; Hdt. 1, 165, etc. ; Att. (Soph. Ph. 1239 ; Thc. 3, 51 ; Xén. An. 1, 1, 1, etc.) ou ἠϐουλόμην, Eur. Hel. 752 ; Xén. Hell. 1, 1, 29 ; Isocr. Dém. etc. ; poét. βουλόμην, Il. 23, 682 ; 3 pl. ion. ἐϐουλέατο, Hdt. 1, 4 ; 3, 143. Fut. βουλήσομαι, Hh. 2, 86 ; Eschl. Pr. 867 ; Hdt. 1, 127 ; Thc. 1, 22 ; etc. Fut. réc. βουληθήσομαι, Arstd. 24, 292 (vulg.) ; Gal. 13, 636. Ao. ἐϐουλήθην, Eur. Hipp. 476 ; Thc. 1, 34 ; Xén. Hell. 2, 4, 8, etc. ; qqf. ἠϐουλήθην, Xén. Hell. 4, 4, 8 (vulg.) ; Hipp. 3, 5 ; Isocr. Dém. — Poét. prés. 3 sg. βόλεται, Il. 11, 319 ; 2 pl. βόλεσθε, Od. 16, 387 ; impf. 3 pl. ἐϐόλοντο, Od. 1, 234. — Éol. βόλλομαι, d’où part. prés. βολλόμενος, Dius (Stob. Fl. 65, 16) ; impf. ἐϐολλόμαν, Thcr. Idyl. 28, 15.
Étym. R. indo-europ. *gwel-, *gwol-, vouloir, désirer.

Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.

Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗

159 occurrences

  1. Matthieu

    2
  2. 1:19… ὢν καὶ μὴ θέλων αὐτὴν δειγματίσαι, ἐβουλήθη λάθρᾳ ἀπολῦσαι αὐτήν.
  3. 11:27… μὴ ὁ υἱὸς καὶ ᾧ ἐὰν βούληται ὁ υἱὸς ἀποκαλύψαι.
  4. Marc

    1
  5. 15:15ὁ δὲ Πιλᾶτος βουλόμενος τῷ ὄχλῳ τὸ ἱκανὸν ποιῆσαι ἀπέλυσεν …
  6. Luc

    2
  7. 10:22… μὴ ὁ υἱὸς καὶ ᾧ ἐὰν βούληται ὁ υἱὸς ἀποκαλύψαι.
  8. 22:42λέγων· Πάτερ, εἰ βούλει παρένεγκε τοῦτο τὸ ποτήριον ἀπ’ ἐμοῦ· …
  9. Jean

    1
  10. 18:39… ἕνα ἀπολύσω ὑμῖν ἐν τῷ πάσχα· βούλεσθε οὖν ἀπολύσω ὑμῖν τὸν βασιλέα τῶν …
  11. Actes

    14
  12. 5:28… τὴν Ἰερουσαλὴμ τῆς διδαχῆς ὑμῶν, καὶ βούλεσθε ἐπαγαγεῖν ἐφ’ ἡμᾶς τὸ αἷμα τοῦ …
  13. 5:33Οἱ δὲ ἀκούσαντες διεπρίοντο καὶ ἐβούλοντο ἀνελεῖν αὐτούς.
  14. 12:4… παραδοὺς τέσσαρσιν τετραδίοις στρατιωτῶν φυλάσσειν αὐτόν, βουλόμενος μετὰ τὸ πάσχα ἀναγαγεῖν αὐτὸν τῷ …
  15. 15:37Βαρναβᾶς δὲ ἐβούλετο συμπαραλαβεῖν καὶ τὸν Ἰωάννην τὸν καλούμενον …
  16. 17:20… τινα εἰσφέρεις εἰς τὰς ἀκοὰς ἡμῶν· βουλόμεθα οὖν γνῶναι τίνα θέλει ταῦτα εἶναι.
  17. 18:15… ὄψεσθε αὐτοί· κριτὴς ἐγὼ τούτων οὐ βούλομαι εἶναι.
  18. 18:27 βουλομένου δὲ αὐτοῦ διελθεῖν εἰς τὴν Ἀχαΐαν …
  19. 19:30Παύλου δὲ βουλομένου εἰσελθεῖν εἰς τὸν δῆμον οὐκ εἴων …
  20. 22:30Τῇ δὲ ἐπαύριον βουλόμενος γνῶναι τὸ ἀσφαλὲς τὸ τί κατηγορεῖται …
  21. 23:28 βουλόμενός τε ἐπιγνῶναι τὴν αἰτίαν δι’ ἣν …
  22. 25:20… τὴν περὶ τούτων ζήτησιν ἔλεγον εἰ βούλοιτο πορεύεσθαι εἰς Ἱεροσόλυμα κἀκεῖ κρίνεσθαι περὶ …
  23. 25:22Ἀγρίππας δὲ πρὸς τὸν Φῆστον· Ἐβουλόμην καὶ αὐτὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀκοῦσαι. Αὔριον, …
  24. 27:43ὁ δὲ ἑκατοντάρχης βουλόμενος διασῶσαι τὸν Παῦλον ἐκώλυσεν αὐτοὺς τοῦ …
  25. 28:18οἵτινες ἀνακρίναντές με ἐβούλοντο ἀπολῦσαι διὰ τὸ μηδεμίαν αἰτίαν θανάτου …
  26. 1 Corinthiens

    1
  27. 12:11… αὐτὸ πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθὼς βούλεται.
  28. 2 Corinthiens

    2
  29. 1:15Καὶ ταύτῃ τῇ πεποιθήσει ἐβουλόμην πρότερον πρὸς ὑμᾶς ἐλθεῖν, ἵνα δευτέραν …
  30. 1:17τοῦτο οὖν βουλόμενος μήτι ἄρα τῇ ἐλαφρίᾳ ἐχρησάμην; ἢ …
  31. Philippiens

    1
  32. 1:12Γινώσκειν δὲ ὑμᾶς βούλομαι, ἀδελφοί, ὅτι τὰ κατ’ ἐμὲ μᾶλλον …
  33. 1 Timothée

    3
  34. 2:8 Βούλομαι οὖν προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ …
  35. 5:14 βούλομαι οὖν νεωτέρας γαμεῖν, τεκνογονεῖν, οἰκοδεσποτεῖν, μηδεμίαν …
  36. 6:9οἱ δὲ βουλόμενοι πλουτεῖν ἐμπίπτουσιν εἰς πειρασμὸν καὶ παγίδα …
  37. Tite

    1
  38. 3:8Πιστὸς ὁ λόγος, καὶ περὶ τούτων βούλομαί σε διαβεβαιοῦσθαι, ἵνα φροντίζωσιν καλῶν ἔργων …
  39. Philémon

    1
  40. 1:13ὃν ἐγὼ ἐβουλόμην πρὸς ἐμαυτὸν κατέχειν, ἵνα ὑπὲρ σοῦ …
  41. Hébreux

    1
  42. 6:17ἐν ᾧ περισσότερον βουλόμενος ὁ θεὸς ἐπιδεῖξαι τοῖς κληρονόμοις τῆς …