δίκαιος

Adjectif · dikéos (dikaïos)

Notice Bailly

Lexique du grec ancien

δίκαιος, α ou ος, ον [ῐ]
A conforme aux convenances, au droit :
I en parl. de pers. observateur de la règle, particul. :
1 qui remplit ses devoirs envers les dieux et les hommes, honnête, juste, Od. 3, 52, etc. ; p. opp. à δυσσεϐής, Eschl. Sept. 598 ||
2 humain, civilisé, Il. 11, 832 ; 13, 6 ; particul. qui pratique l’hospitalité, Od. 9, 175 ||
II en parl. d’actions, juste, honnête, convenable, Od. 18, 414, etc. ; subst. τὸ δίκαιον, Hés. O. 224 ; Hdt. 7, 137 ; Eschl. Sept. 1073 ; Soph. Ph. 1251 ; Dém. 211 extr. ; 1291, 11 ; τὰ δίκαια, Ar. Ach. 645, 655 ; Eq. 510, etc. le droit, la justice ; ἐκ τοῦ δ. selon la justice, Ar. Av. 1435 ; ou d’après une induction légitime, Thc. 2, 89 ; μετὰ τοῦ δ. Lys. 191, 33, selon la justice ; ξὺν τῷ δικαίῳ, Soph. Ph. 1251, ayant la justice avec moi, de mon côté ; τὰ δ. πράττεσθαί τινα, Eschl. Ag. 812, infliger à qqn le traitement mérité, un juste châtiment ; τὰ δ. les droits et les devoirs de chacun : τὰ πρὸς ἀλλήλους δίκαια, Pol. 3, 21, 10, les obligations mutuelles ||
B p. ext.
I conforme à la règle :
1 en parl. de pers. : δ. πολίτης, Dém. 34, 15, citoyen régulier, véritable citoyen ; δ. συγγραφεύς, Luc. H. conscr. 39, véritable écrivain ||
2 en parl. d’animaux : ἵππον δ. ποιεῖσθαί τινι, Xén. Mem. 4, 4, 5, rendre un cheval propre au service de qqn ||
3 en parl. de choses : σχῆμα σώματος δ. Hpc. Art. 832, corps bien proportionné ; ἅρμα δ. Xén. Cyr. 2, 2, 26, char bien équilibré ; d’où parfait, excellent, Plut. M. 669d ||
4 en parl. de nombres : ἑκατὸν ὀργυιαὶ δ. Hdt. 2, 149, cent arpents juste ||
II δίκαιός εἰμι, avec l’inf. au sens de δίκαιόν ἐστιν ἐμέ, avec l’inf. il est juste que je..., d’où :
1 j’ai le droit de : δ. εἰμι κολάζειν, Ar. Nub. 1434, j’ai le droit de punir ; δ. εἰσιν ἀπιστότατοι εἶναι, Thc. 4, 17, ils ont le droit d’être très défiants ||
2 je suis digne de, je mérite de, en mauv. part : δ. ἐστιν ἀπολωλέναι, Dém. 74, 26, il mérite de périr ||
3 j’ai le devoir de : δ. ἐστε ἰέναι, Hdt. 9, 60, il est convenable que vous alliez, vous devez aller ; qqf. en ces divers sens δίκαιόν ἐστιν, avec la prop. inf. Hdt. 1, 39 ; Eschl. Pr. 11, ou δίκαια (s. e. ἐστιν) Soph. Aj. 1126, etc. ||
Cp. -ότερος, Il. 19, 181 ; Luc. Cal. 27.
Sup. -ότατος, Il. 11, 832 ; 13, 6 ; Hdt. 3, 148 ; Xén. Cyr. 8, 3, 15 ; Plat. Conv. 172b, etc. ||
E Fém. -ος, Eur. Her. 901, I.T. 1202 ; DS. 5, 72 ; [-αι-] bref dans une inscr. att. KE. 95, 4 (3e siècle av. J.-C.).
Étym. δίκη.

Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.

Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗

501 occurrences

  1. Matthieu

    17
  2. 1:19Ἰωσὴφ δὲ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, δίκαιος ὢν καὶ μὴ θέλων αὐτὴν δειγματίσαι, …
  3. 5:45… πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους.
  4. 9:13… οὐ θυσίαν· οὐ γὰρ ἦλθον καλέσαι δικαίους ἀλλὰ ἁμαρτωλούς.
  5. 10:41… μισθὸν προφήτου λήμψεται, καὶ ὁ δεχόμενος δίκαιον εἰς ὄνομα δικαίου μισθὸν δικαίου λήμψεται.
  6. 10:41… καὶ ὁ δεχόμενος δίκαιον εἰς ὄνομα δικαίου μισθὸν δικαίου λήμψεται.
  7. 10:41… δεχόμενος δίκαιον εἰς ὄνομα δικαίου μισθὸν δικαίου λήμψεται.
  8. 13:17… λέγω ὑμῖν ὅτι πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε καὶ οὐκ …
  9. 13:43Τότε οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ …
  10. 13:49… ἀφοριοῦσιν τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων
  11. 20:4… τὸν ἀμπελῶνα, καὶ ὃ ἐὰν ᾖ δίκαιον δώσω ὑμῖν·
  12. 23:28… ὑμεῖς ἔξωθεν μὲν φαίνεσθε τοῖς ἀνθρώποις δίκαιοι, ἔσωθεν δέ ἐστε μεστοὶ ὑποκρίσεως καὶ …
  13. 23:29… προφητῶν καὶ κοσμεῖτε τὰ μνημεῖα τῶν δικαίων,
  14. 23:35ὅπως ἔλθῃ ἐφ’ ὑμᾶς πᾶν αἷμα δίκαιον ἐκχυννόμενον ἐπὶ τῆς γῆς ἀπὸ τοῦ …
  15. 23:35… γῆς ἀπὸ τοῦ αἵματος Ἅβελ τοῦ δικαίου ἕως τοῦ αἵματος Ζαχαρίου υἱοῦ Βαραχίου, …
  16. 25:37τότε ἀποκριθήσονται αὐτῷ οἱ δίκαιοι λέγοντες· Κύριε, πότε σε εἴδομεν πεινῶντα …
  17. 25:46… οὗτοι εἰς κόλασιν αἰώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον.
  18. 27:19… αὐτοῦ λέγουσα· Μηδὲν σοὶ καὶ τῷ δικαίῳ ἐκείνῳ, πολλὰ γὰρ ἔπαθον σήμερον κατ’ …
  19. Marc

    2
  20. 2:17… οἱ κακῶς ἔχοντες· οὐκ ἦλθον καλέσαι δικαίους ἀλλὰ ἁμαρτωλούς.
  21. 6:20… ἐφοβεῖτο τὸν Ἰωάννην, εἰδὼς αὐτὸν ἄνδρα δίκαιον καὶ ἅγιον, καὶ συνετήρει αὐτόν, καὶ …
  22. Luc

    11
  23. 1:6ἦσαν δὲ δίκαιοι ἀμφότεροι ἐναντίον τοῦ θεοῦ, πορευόμενοι ἐν …
  24. 1:17… ἐπὶ τέκνα καὶ ἀπειθεῖς ἐν φρονήσει δικαίων, ἑτοιμάσαι κυρίῳ λαὸν κατεσκευασμένον.
  25. 2:25… ὄνομα Συμεών, καὶ ὁ ἄνθρωπος οὗτος δίκαιος καὶ εὐλαβής, προσδεχόμενος παράκλησιν τοῦ Ἰσραήλ, …
  26. 5:32οὐκ ἐλήλυθα καλέσαι δικαίους ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν.
  27. 12:57… καὶ ἀφ’ ἑαυτῶν οὐ κρίνετε τὸ δίκαιον;
  28. 14:14… γάρ σοι ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων.
  29. 15:7… ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι ἢ ἐπὶ ἐνενήκοντα ἐννέα δικαίοις οἵτινες οὐ χρείαν ἔχουσιν μετανοίας.
  30. 18:9… τοὺς πεποιθότας ἐφ’ ἑαυτοῖς ὅτι εἰσὶν δίκαιοι καὶ ἐξουθενοῦντας τοὺς λοιποὺς τὴν παραβολὴν …
  31. 20:20Καὶ παρατηρήσαντες ἀπέστειλαν ἐγκαθέτους ὑποκρινομένους ἑαυτοὺς δικαίους εἶναι, ἵνα ἐπιλάβωνται αὐτοῦ λόγου, ὥστε …
  32. 23:47… θεὸν λέγων· Ὄντως ὁ ἄνθρωπος οὗτος δίκαιος ἦν.
  33. 23:50… Ἰωσὴφ βουλευτὴς ὑπάρχων, ἀνὴρ ἀγαθὸς καὶ δίκαιος—