δίκαιος
Adjectif · dikéos (dikaïos)
Notice Bailly
Lexique du grec ancien
δίκαιος, α
ou ος, ον
[ῐ]
A conforme aux
convenances, au droit :
I en
parl. de pers. observateur de la règle, particul. :
1 qui remplit ses devoirs
envers les dieux et les hommes, honnête, juste, Od. 3, 52, etc. ; p. opp. à
δυσσεϐής, Eschl.
Sept. 598
||
2 humain, civilisé,
Il. 11, 832 ;
13, 6 ; particul. qui pratique l’hospitalité, Od. 9, 175 ||
II en
parl. d’actions, juste, honnête, convenable, Od. 18, 414, etc. ; subst. τὸ δίκαιον, Hés.
O. 224 ;
Hdt. 7, 137 ;
Eschl. Sept.
1073 ; Soph.
Ph. 1251 ;
Dém. 211
extr. ; 1291, 11 ; τὰ δίκαια, Ar. Ach. 645, 655 ;
Eq. 510,
etc. le droit, la justice ; ἐκ τοῦ δ. selon la justice, Ar. Av. 1435 ; ou d’après une
induction légitime, Thc. 2, 89 ; μετὰ τοῦ δ.
Lys. 191, 33,
selon la justice ; ξὺν τῷ δικαίῳ,
Soph. Ph.
1251, ayant la justice avec moi, de mon
côté ; τὰ δ. πράττεσθαί τινα,
Eschl. Ag.
812, infliger à qqn le traitement
mérité, un juste châtiment ; τὰ δ. les
droits et les devoirs de chacun : τὰ πρὸς
ἀλλήλους δίκαια, Pol. 3, 21, 10, les obligations mutuelles ||
B p.
ext.
I conforme à la
règle :
1 en
parl. de pers. : δ. πολίτης,
Dém. 34, 15,
citoyen régulier, véritable citoyen ; δ.
συγγραφεύς, Luc. H. conscr. 39, véritable
écrivain ||
2 en
parl. d’animaux : ἵππον δ. ποιεῖσθαί
τινι, Xén. Mem. 4, 4, 5, rendre un
cheval propre au service de qqn ||
3 en
parl. de choses : σχῆμα σώματος
δ. Hpc. Art. 832, corps bien
proportionné ; ἅρμα δ. Xén. Cyr. 2, 2, 26, char bien équilibré ; d’où parfait, excellent, Plut. M. 669d ||
4 en
parl. de nombres : ἑκατὸν ὀργυιαὶ
δ. Hdt. 2,
149, cent arpents juste ||
II δίκαιός εἰμι, avec l’inf. au sens
de δίκαιόν ἐστιν ἐμέ, avec l’inf. il est juste que je..., d’où :
1 j’ai le droit de :
δ. εἰμι κολάζειν, Ar. Nub. 1434, j’ai le droit de punir ; δ.
εἰσιν ἀπιστότατοι εἶναι, Thc.
4, 17, ils ont le droit d’être très
défiants ||
2 je suis digne de, je
mérite de, en mauv. part :
δ. ἐστιν ἀπολωλέναι, Dém. 74, 26, il mérite de
périr ||
3 j’ai le devoir de :
δ. ἐστε ἰέναι, Hdt. 9, 60, il est
convenable que vous alliez, vous devez aller ; qqf. en ces divers sens δίκαιόν
ἐστιν, avec la prop. inf.
Hdt. 1, 39 ;
Eschl. Pr.
11, ou
δίκαια (s. e.
ἐστιν) Soph.
Aj. 1126,
etc. ||
Cp. -ότερος, Il. 19, 181 ; Luc. Cal. 27.
Sup. -ότατος, Il. 11, 832 ; 13, 6 ;
Hdt. 3, 148 ;
Xén. Cyr.
8, 3, 15 ; Plat. Conv. 172b, etc. ||
E Fém. -ος, Eur. Her. 901, I.T. 1202 ; DS. 5, 72 ; [-αι-]
bref dans une inscr. att. KE. 95, 4 (3e siècle av. J.-C.).
Étym.
δίκη.
Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.
Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗
501 occurrences
Matthieu
17- 1:19Ἰωσὴφ δὲ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, δίκαιος ὢν καὶ μὴ θέλων αὐτὴν δειγματίσαι, …
- 5:45… πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους.
- 9:13… οὐ θυσίαν· οὐ γὰρ ἦλθον καλέσαι δικαίους ἀλλὰ ἁμαρτωλούς.
- 10:41… μισθὸν προφήτου λήμψεται, καὶ ὁ δεχόμενος δίκαιον εἰς ὄνομα δικαίου μισθὸν δικαίου λήμψεται.
- 10:41… καὶ ὁ δεχόμενος δίκαιον εἰς ὄνομα δικαίου μισθὸν δικαίου λήμψεται.
- 10:41… δεχόμενος δίκαιον εἰς ὄνομα δικαίου μισθὸν δικαίου λήμψεται.
- 13:17… λέγω ὑμῖν ὅτι πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε καὶ οὐκ …
- 13:43Τότε οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ …
- 13:49… ἀφοριοῦσιν τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων
- 20:4… τὸν ἀμπελῶνα, καὶ ὃ ἐὰν ᾖ δίκαιον δώσω ὑμῖν·
- 23:28… ὑμεῖς ἔξωθεν μὲν φαίνεσθε τοῖς ἀνθρώποις δίκαιοι, ἔσωθεν δέ ἐστε μεστοὶ ὑποκρίσεως καὶ …
- 23:29… προφητῶν καὶ κοσμεῖτε τὰ μνημεῖα τῶν δικαίων,
- 23:35ὅπως ἔλθῃ ἐφ’ ὑμᾶς πᾶν αἷμα δίκαιον ἐκχυννόμενον ἐπὶ τῆς γῆς ἀπὸ τοῦ …
- 23:35… γῆς ἀπὸ τοῦ αἵματος Ἅβελ τοῦ δικαίου ἕως τοῦ αἵματος Ζαχαρίου υἱοῦ Βαραχίου, …
- 25:37τότε ἀποκριθήσονται αὐτῷ οἱ δίκαιοι λέγοντες· Κύριε, πότε σε εἴδομεν πεινῶντα …
- 25:46… οὗτοι εἰς κόλασιν αἰώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον.
- 27:19… αὐτοῦ λέγουσα· Μηδὲν σοὶ καὶ τῷ δικαίῳ ἐκείνῳ, πολλὰ γὰρ ἔπαθον σήμερον κατ’ …
Marc
2- 2:17… οἱ κακῶς ἔχοντες· οὐκ ἦλθον καλέσαι δικαίους ἀλλὰ ἁμαρτωλούς.
- 6:20… ἐφοβεῖτο τὸν Ἰωάννην, εἰδὼς αὐτὸν ἄνδρα δίκαιον καὶ ἅγιον, καὶ συνετήρει αὐτόν, καὶ …
Luc
11- 1:6ἦσαν δὲ δίκαιοι ἀμφότεροι ἐναντίον τοῦ θεοῦ, πορευόμενοι ἐν …
- 1:17… ἐπὶ τέκνα καὶ ἀπειθεῖς ἐν φρονήσει δικαίων, ἑτοιμάσαι κυρίῳ λαὸν κατεσκευασμένον.
- 2:25… ὄνομα Συμεών, καὶ ὁ ἄνθρωπος οὗτος δίκαιος καὶ εὐλαβής, προσδεχόμενος παράκλησιν τοῦ Ἰσραήλ, …
- 5:32οὐκ ἐλήλυθα καλέσαι δικαίους ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν.
- 12:57… καὶ ἀφ’ ἑαυτῶν οὐ κρίνετε τὸ δίκαιον;
- 14:14… γάρ σοι ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων.
- 15:7… ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι ἢ ἐπὶ ἐνενήκοντα ἐννέα δικαίοις οἵτινες οὐ χρείαν ἔχουσιν μετανοίας.
- 18:9… τοὺς πεποιθότας ἐφ’ ἑαυτοῖς ὅτι εἰσὶν δίκαιοι καὶ ἐξουθενοῦντας τοὺς λοιποὺς τὴν παραβολὴν …
- 20:20Καὶ παρατηρήσαντες ἀπέστειλαν ἐγκαθέτους ὑποκρινομένους ἑαυτοὺς δικαίους εἶναι, ἵνα ἐπιλάβωνται αὐτοῦ λόγου, ὥστε …
- 23:47… θεὸν λέγων· Ὄντως ὁ ἄνθρωπος οὗτος δίκαιος ἦν.
- 23:50… Ἰωσὴφ βουλευτὴς ὑπάρχων, ἀνὴρ ἀγαθὸς καὶ δίκαιος—