δεσπότης
Nom · déspotis (déspotês)
Notice Bailly
Lexique du grec ancien
δεσπότης, ου
(ὁ) maître,
particul. :
I maître de maison,
Eschl. Pers.
169 ; Eum.
60 ; Plat.
Leg. 954b ; synon. de οἰκονόμος,
Plat. Pol.
259b ;
particul. maître à l’égard des esclaves,
Plat. Leg.
756e,
etc. ; p. opp.
à δοῦλος, Plat. Parm. 133d ; Arstt. Pol. 1, 3, 3 ; à οἰκέτης, Luc. Nigr. 20 ; d’où les formules de respect de l’esclave s’adressant au
maître : ὦ δέσποτ’ ἄναξ,
Ar. Pax
90 ; Vesp.
875 ; And.
3, 25 ; ὦναξ
δέσποτα, Ar. Pax 389 ; Ath. 485a, etc. ; δέσποτ’ ἄναξ, Mén.
(Str. 452),
seigneur maître ||
II maître absolu,
c. à d.
1 despote, au sens oriental, Hdt.
3, 89 ; Thc.
6, 77 ; Dém.
175, 13, etc. ; joint à τύραννος, Plat. Leg. 859a ; δεσπότης δεσποτῶν,
Inscr. (DS.
1, 55) le maître des maîtres
(Sésostris) ; à Rome, en parl. de
l’empereur, DC. 55, 12, 1 ; 57, 8, 1 ;
Hdn 1, 6, 12 ;
Phil. 1, 568 ;
2, 588 ||
2 chez
les Grecs, en parl. des dieux, maître tout-puissant,
Pd. N.
1, 13 ; Soph.
fr. 480 ; Eur.
Hipp. 88 ;
Xén. An.
3, 2, 13 ; p.
anal. en parl. de la loi,
Hdt. 7, 104 ;
de l’amour, Plat. Phædr. 265c ; du sommeil, Xén.
Ages. 5, 2,
etc. ||
III p. ext. maître, en gén.,
c. à d.
1 qui commande, qui
préside à, Eschl. Sept. 27 ; Ar. Pl. 201, etc. ; abs. ἑπτὰ δ. Eur. Suppl. 636, les sept chefs (devant Thèbes) ||
2 possesseur (d’un cheval,
Pd. O.
1, 22 ; des armes d’Hercule,
Soph. Ph.
262 ; etc.)
||
E Voc. δέσποτα [ᾰ] v. ci-dessus.
Acc. ion. sg. δεσποτέα, Hdt. 1, 11 et 91, dout. ;
acc. ion. pl. δεσποτέας, ibid.
111 dout.
Étym.
indo-europ. dems-potis, « maître de la maison » ;
δεσ- de
*dems (gén.
de *dōm) de la R. demh₁-,
v. δόμος
et potis,
v. πόσις,
lat. pŏtis,
pŏtēns ; cf.
sscr. dámpati-.
Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.
Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗
61 occurrences
Luc
1- 2:29Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου, δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ·
Actes
1- 4:24… φωνὴν πρὸς τὸν θεὸν καὶ εἶπαν· Δέσποτα, σὺ ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ …
1 Timothée
2- 6:1… εἰσὶν ὑπὸ ζυγὸν δοῦλοι, τοὺς ἰδίους δεσπότας πάσης τιμῆς ἀξίους ἡγείσθωσαν, ἵνα μὴ …
- 6:2οἱ δὲ πιστοὺς ἔχοντες δεσπότας μὴ καταφρονείτωσαν, ὅτι ἀδελφοί εἰσιν· ἀλλὰ …
2 Timothée
1- 2:21… σκεῦος εἰς τιμήν, ἡγιασμένον, εὔχρηστον τῷ δεσπότῃ, εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἡτοιμασμένον.
Tite
1- 2:9Δούλους ἰδίοις δεσπόταις ὑποτάσσεσθαι ἐν πᾶσιν, εὐαρέστους εἶναι, μὴ …
1 Pierre
1- 2:18… οἰκέται ὑποτασσόμενοι ἐν παντὶ φόβῳ τοῖς δεσπόταις, οὐ μόνον τοῖς ἀγαθοῖς καὶ ἐπιεικέσιν …
2 Pierre
1- 2:1… αἱρέσεις ἀπωλείας, καὶ τὸν ἀγοράσαντα αὐτοὺς δεσπότην ἀρνούμενοι, ἐπάγοντες ἑαυτοῖς ταχινὴν ἀπώλειαν·
Jude
1- 1:4… μετατιθέντες εἰς ἀσέλγειαν καὶ τὸν μόνον δεσπότην καὶ κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀρνούμενοι.
Apocalypse
1- 6:10… φωνῇ μεγάλῃ λέγοντες· Ἕως πότε, ὁ δεσπότης ὁ ἅγιος καὶ ἀληθινός, οὐ κρίνεις …