διδάσκω
Verbe · didaskô (didaskô)
Notice Bailly
Lexique du grec ancien
διδάσκω (f.
διδάξω, ao.
ἐδίδαξα, pf.
δεδίδαχα ; pass.
ao. ἐδιδάχθην, pf. δεδίδαγμαι)
[ῐ]
1 enseigner, instruire,
apprendre : τι, Il. 9, 442 ; Plat. Phædr. 276c, etc. enseigner qqe ch. ; τινά, Il. 11, 832 ; Od. 8, 488 ; Eschl.
Pr. 196 ;
Xén. Hell.
2, 4, 10, instruire qqn ; avec double rég. τινά τι,
Il. 23, 307 ;
Od. 8, 481 ;
Xén. Mem.
1, 2, 10 ; Plat. Conv. 201d, etc. ; Eur. Hipp. 252, etc. ; τινὰ περί τινος,
Ar. Nub.
382 (cf.
ci-dessous Thc. 3, 71), apprendre qqe ch. à qqn ; τινὰ ποιεῖν τι, Il.
5, 51, etc. ;
Plat. Men.
85d ;
Lys. 141, 37 ;
postér. τινὶ ποιεῖν
τι, Plut. Marc. 12 (seul ex. connu de cette construct. ; ttf. cf. Plat. Theæt. 201b, où le dat. s’explique par
attract.) apprendre à qqn à faire qqe ch. ; τινὰ δ. avec un acc. de pers.
et εἶναι : δ. τινὰ ὑψαγόρην ἔμεναι, Od.
1, 384, apprendre à qqn à être disert ;
ou sans εἶναι : διδάσκειν τινὰ
ἱππέα, Plat. Men. 94b, apprendre à qqn l’équitation (litt. à être cavalier) ; πολλοὶ
τοὺς υἱοὺς ῥήτορας διδάσκουσιν, Aristonym. (Stob.
Fl. 4, 106)
beaucoup apprennent à leurs fils à devenir rhéteurs ; cf. Plut. M. 405f ; Char. lamps.
(Ath. 520f) ; avec une conj. περὶ τῶν
πεπραγμένων διδάξοντας ὡς ξυνέφερε, Thc. 3, 71, devant
expliquer les faits en les présentant sous un jour favorable ;
abs. πῶς δή;
δίδαξον, Eschl. Eum. 431, comment donc ?
explique ; λέγων διδασκέτω, Xén. An. 5, 7, 11, qu’il parle et qu’il s’explique ;
au pass. avec un
gén. διδασκόμενος πολέμοιο,
Il. 16, 811,
instruit ou expert dans la guerre ;
avec l’acc. ὃς οὔτ’
ἐδιδάχθη οὔτ’ οἶδεν καλὸν οὐδέν, Hdt. 3, 81, qui n’a appris
ni ne sait rien de beau ; avec double
rég. τά σε προτί φασιν Ἀχιλλῆος
δεδιδάχθαι, Il. 11, 831, les remèdes que l’on dit t’avoir été
enseignés par Achille ; avec l’inf.
βρέφος διδάσκεται λέγειν, Eur. Suppl. 914, le petit enfant apprend à répéter (ce qu’on lui
enseigne) ; avec une conj. διδάσκεσθαι ὡς, Xén.
Hell. 2, 3,
45, apprendre que, etc. ||
2 particul. διδάσκειν δρᾶμα,
Hdt. 6, 21 ;
δ. διθύραμϐον, Hdt. 1, 23 ; Πέρσας, Ar. Ran. 1026 (cf. Plat. Prot. 327d) faire représenter une pièce, un dithyrambe, les
Perses (d’Eschyle) etc., litt. donner les instructions nécessaires aux acteurs
qui doivent jouer ||
Moy. διδάσκομαι (f. διδάξομαι)
I tr.
1 faire instruire :
τι τοὺς υἱέας, Plat. Prot. 325b, faire apprendre qqe
ch. à ses enfants ; δ. τινα ἱππεύειν,
Plat. Rsp.
467e, faire
apprendre l’équitation à qqn ; τὸν υἱὸν ἱππέα
διδάσκεσθαι ἀγαθόν, Plat.
Men. 93d (cf. Xén. Mem. 4, 4, 5) faire donner
à son fils l’éducation d’un bon cavalier ||
2 instruire, enseigner
qqn, Plat. Menex. 238b ; Ar. Nub. 783 ; Luc. Tox. 14, etc. ||
II au
sens réfléchi, s’instruire ou
apprendre pour soi, abs. Ar. Nub. 127 ; avec l’acc.
ἀστυνόμους ὀργὰς δ. Soph. Ant. 354, apprendre à connaître les lois qui portent à
vivre en société, les mœurs civilisées ||
E Act. prés. inf. épq.
διδασκέμεναι, Il. 9, 442, et διδασκέμεν, Il. 23, 308. Ao. poét. δίδαξα,
Il. 5, 51 ;
Pd. N.
3, 55. Autre ao.
poét. *ἐδιδάσκησα, d’où opt. διδασκήσαιμι, Hh.
Cer. 144 ;
inf. διδασκῆσαι, Hés.
O. 64.
Pass. fut. réc. διδαχθήσομαι, DH.
3, 70 ; Sext.
182. Moy. f. au sens
pass. διδάξομαι, Soph. Ant. 726 ; Eur. Andr. 739 ; Ar. Nub. 127 ; Plat. Rsp. 421. Ao. poét. 2 sg. διδάξαο,
Mosch. 3,
97.
Étym. R.
indo-europ. *d(e)ns-, enseigner ; prés.
factitif en -σκ- de δαῆναι, v. *δάω, avec redoublement.
Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.
Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗
200 occurrences
Matthieu
14- 4:23Καὶ περιῆγεν ἐν ὅλῃ τῇ Γαλιλαίᾳ, διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν καὶ κηρύσσων …
- 5:2καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ ἐδίδασκεν αὐτοὺς λέγων·
- 5:19… τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων καὶ διδάξῃ οὕτως τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κληθήσεται ἐν …
- 5:19… οὐρανῶν· ὃς δ’ ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ …
- 7:29ἦν γὰρ διδάσκων αὐτοὺς ὡς ἐξουσίαν ἔχων καὶ οὐχ …
- 9:35… τὰς πόλεις πάσας καὶ τὰς κώμας, διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν καὶ κηρύσσων …
- 11:1… δώδεκα μαθηταῖς αὐτοῦ, μετέβη ἐκεῖθεν τοῦ διδάσκειν καὶ κηρύσσειν ἐν ταῖς πόλεσιν αὐτῶν.
- 13:54καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ ἐδίδασκεν αὐτοὺς ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν, ὥστε …
- 15:9μάτην δὲ σέβονταί με, διδάσκοντες διδασκαλίας ἐντάλματα ἀνθρώπων.
- 21:23… αὐτοῦ εἰς τὸ ἱερὸν προσῆλθον αὐτῷ διδάσκοντι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ …
- 22:16… τὴν ὁδὸν τοῦ θεοῦ ἐν ἀληθείᾳ διδάσκεις, καὶ οὐ μέλει σοι περὶ οὐδενός, …
- 26:55… καθ’ ἡμέραν ἐν τῷ ἱερῷ ἐκαθεζόμην διδάσκων καὶ οὐκ ἐκρατήσατέ με.
- 28:15… δὲ λαβόντες τὰ ἀργύρια ἐποίησαν ὡς ἐδιδάχθησαν. Καὶ διεφημίσθη ὁ λόγος οὗτος παρὰ …
- 28:20 διδάσκοντες αὐτοὺς τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετειλάμην ὑμῖν· …
Marc
17- 1:21… εἰς Καφαρναούμ. καὶ εὐθὺς τοῖς σάββασιν ἐδίδασκεν εἰς τὴν συναγωγήν.
- 1:22… ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ, ἦν γὰρ διδάσκων αὐτοὺς ὡς ἐξουσίαν ἔχων καὶ οὐχ …
- 2:13… ὁ ὄχλος ἤρχετο πρὸς αὐτόν, καὶ ἐδίδασκεν αὐτούς.
- 4:1Καὶ πάλιν ἤρξατο διδάσκειν παρὰ τὴν θάλασσαν. καὶ συνάγεται πρὸς …
- 4:2καὶ ἐδίδασκεν αὐτοὺς ἐν παραβολαῖς πολλά καὶ ἔλεγεν …
- 6:2καὶ γενομένου σαββάτου ἤρξατο διδάσκειν ἐν τῇ συναγωγῇ· καὶ οἱ πολλοὶ …
- 6:6… αὐτῶν. Καὶ περιῆγεν τὰς κώμας κύκλῳ διδάσκων.
- 6:30… αὐτῷ πάντα ὅσα ἐποίησαν καὶ ὅσα ἐδίδαξαν.
- 6:34… πρόβατα μὴ ἔχοντα ποιμένα, καὶ ἤρξατο διδάσκειν αὐτοὺς πολλά.
- 7:7μάτην δὲ σέβονταί με, διδάσκοντες διδασκαλίας ἐντάλματα ἀνθρώπων·
- 8:31Καὶ ἤρξατο διδάσκειν αὐτοὺς ὅτι δεῖ τὸν υἱὸν τοῦ …
- 9:31 ἐδίδασκεν γὰρ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ καὶ ἔλεγεν …
- 10:1… πρὸς αὐτόν, καὶ ὡς εἰώθει πάλιν ἐδίδασκεν αὐτούς.
- 11:17καὶ ἐδίδασκεν καὶ ἔλεγεν αὐτοῖς· Οὐ γέγραπται ὅτι …
- 12:14… ἐπ’ ἀληθείας τὴν ὁδὸν τοῦ θεοῦ διδάσκεις· ἔξεστιν δοῦναι κῆνσον Καίσαρι ἢ οὔ; …
- 12:35Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς ἔλεγεν διδάσκων ἐν τῷ ἱερῷ· Πῶς λέγουσιν οἱ …