θέλω
Verbe · thélô (télô)
Notice Bailly
Lexique du grec ancien
Notice à la forme ἐθέλω.
ἐθέλω (impf.
<span data-linked-self data-linked-alternatives="êthelon">ἤθελον, f.
<span data-linked-self>ἐθελήσω, ao.
<span data-linked-self>ἠθέλησα, pf.
<span data-linked-self>ἠθέληκα, pl. q.
pf. <span data-linked-self>ἠθελήκειν) ou <span data-linked-self data-linked-alternatives="thelô">θέλω (en poésie, dans la langue familière, dans les loc. d’usage
courant, dans les proverbes ; v. en outre
fin de l’article) vouloir, c. à d.
1 vouloir bien, consentir
à, avec l’inf. Xén. Cyr. 5, 2, 14 ; 7, 1, 49,
etc. ; abs.
Cyr. 1, 1, 3 ;
au participe <span data-linked-entries="ho_(1),tên">τὴν <span data-linked-entries="d,de">δ’
<span data-linked-self>ἐθέλων <span data-linked-self>ἐθέλουσαν ἀνήγαγεν, Od.
3, 272, il l’emmena, de leur
consentement mutuel ; particul.
<span data-linked-self>ἐθέλων ou
<span data-linked-self>θέλων avec un
verbe, qui veut bien, c. à d.
volontiers, Eschl. Ch. 19 ; Soph. Ph. 1343 ; <span data-linked-entries="ou_(2),ouk">οὐκ <span data-linked-self>ἐθέλων,
Il. 4, 300, qui
ne consent pas, malgré lui ||
2 vouloir, désirer,
inf. Il.
7, 364, etc. ;
Plat. Ap.
41a,
etc. ; postér.
avec ἵνα :
πάντα οὖν ὅσα ἐὰν (p. <span data-linked-entries="an_(1),ana_(1),ean_(2)">ἂν
) <span data-linked-self>θέλητε ἵνα <span data-linked-entries="poieô-ô,poioô-ô">ποιῶσιν <span data-linked-entries="su,humin">ὑμῖν <span data-linked-entries="he,ho_(1),hoi_(1)">οἱ ἄνθρωποι, NT. Matth. 7, 12, tout ce que vous pourrez souhaiter que les
hommes fassent pour vous ; cf.
Matth. 20,
33 ; NT. Marc. 6, 25 ; 9, 30 ; 10, 35 ;
ou avec
εἰ : <span data-linked-self data-linked-alternatives="thelêsis">θελήσεις εἰ
μὴ ἐγεννήθης, Spt. Sir. 23, 19, tu
souhaiteras de n’avoir jamais été engendré ; avec une prop. inf. Il.
19, 274 ; Hdt.
1, 3 ; avec
ὥστε, Eur.
Hipp. 1327 ;
avec un acc. θ.
τι, Eur. Suppl. 740 ; Thc. 5, 50, etc. vouloir qqe ch. ; <span data-linked-entries="ti_(1),ti_(2),tis_(1),tis_(2)">τί δὴ
<span data-linked-self>θέλων; Eschl. Pr. 118, dans quelle
intention ? (litt. voulant quoi ?) ;
qqf. avec un acc. qui
peut dépendre d’un verbe s. e. : φράζεαι, ἅσσ’ <span data-linked-self>ἐθέλῃσθα (s.
e. φράζεσθαι) Il. 1, 554, dis ce que tu
voulais (dire) ; avec double rég.
<span data-linked-self>θέλειν τινὶ κακά, Spt. Ps. 39, 15, vouloir du mal à qqn ; μὴ
<span data-linked-self>ἔθελε, avec l’inf. ne veuille pas,
ne cherche pas à, ne va pas, etc.
(cf. lat.
noli) Il.
1, 277 ; 2,
247 ; 7, 111 ; Eur. Antig. fr. 174 Nauck (Stob.
Fl. 3, 373) ;
abs. <span data-linked-self>θέλεις οὐ
<span data-linked-self>θέλεις (lat. velis nolis) Arr.
Epict. 3, 9,
16, que tu veuilles ou ne veuilles pas ; <span data-linked-self>θέλει οὐ <span data-linked-self>θέλει, Arr.
Epict. 3, 3,
3 ; M. Ant. 11,
15, qu’il veuille ou non ; ὁ
<span data-linked-self>θέλων, Soph. Ph. 619, Aj. 1146 ; Plat. Gorg. 508c, celui qui le
désire, le premier venu (cf. ὁ βουλόμενος) ; avec un
sbj. <span data-linked-self>θέλεις μείνωμεν <span data-linked-entries="autos,autou">αὐτοῦ;
Soph. El.
80, veux-tu que nous restions ici ? ||
3 p.
suite, désirer, rechercher, aimer : τινά, Spt. Ps. 17, 20 ; 21, 9, etc. qqn ;
τι, Ps.
33, 13, qqe ch. ; d’où trouver son plaisir en, se complaire en :
<span data-linked-entries="eimi_(1),eis_(1),en">ἔν τινι,
Spt.
1 Reg. 18, 22,
en qqn ; avec idée de comparatif au sens
de aimer mieux, préférer : ἔλεος
<span data-linked-self data-linked-alternatives="thelô">θέλω ἢ θυσίαν, Jos. Hos. 6, 6, j’aime mieux de
la miséricorde qu’un sacrifice ||
4 vouloir, c. à d. prétendre, soutenir, affirmer, avec la prop. inf. Plut.
M. 883e ; Paus. 1, 46 ; Hdn 8, 3, 19 ; etc. ||
5 vouloir, être sur le
point de, au sens d’un verbe auxiliaire
(cf. le fr. « il ne
veut pas tarder ») c. μέλλω, d’ord. en parl. de choses, et souv. au fut. Hdt. 1, 109 ; Plat. Rsp. 370b, εἰ <span data-linked-self>ἐθελήσει ὁ ποταμὸς ἐκτρέψαι <span data-linked-entries="ho_(1),to">τὸ
<span data-linked-entries="rheethron,rheithron">ῥέεθρον,
Hdt. 2, 11, si
le fleuve veut, c. à d. doit détourner
son cours ; qqf. en
parl. de pers. εἴπερ οὗτός <span data-linked-entries="s,sos,su">σ’ <span data-linked-self>ἐθέλει
κρατῆσαι, Ar. Vesp. 536, s’il veut,
c. à d. s’il doit l’emporter sur toi ||
6 vouloir, pouvoir,
c. δύναμαι : μίμνειν <span data-linked-entries="ou_(2),ouk">οὐκ
<span data-linked-self data-linked-alternatives="etheleskon">ἐθέλεσκον
<span data-linked-entries="en,enantion,enantios">ἐναντίον, Il.
13, 106, ils ne voulaient pas,
c. à d. ils ne pouvaient pas rester là en
face ; <span data-linked-entries="ou_(2),ouk">οὐκ <span data-linked-self>ἐθέλουσιν <span data-linked-entries="hai_(1),ho_(1)">αἱ γνῶμαι ὁμοῖαι
<span data-linked-entries="eimi_(1),einai">εἶναι, Thc. 2,
89, les sentiments (des vaincus) ne veulent pas,
c. à d. ne peuvent pas rester les mêmes ||
7 avoir une valeur, une
signification : <span data-linked-entries="ti_(1),ti_(2),tis_(1),tis_(2)">τί <span data-linked-self>ἐθέλει
<span data-linked-entries="ho_(1),to">τὸ ἔπος;
Hdt. 6, 37,
etc. que veut dire cette parole ?
(cf. lat.
quid hoc sibi vult ?) (cf. NT. Ap. 2, 12 ; 17, 20, etc.) ||
E Dans Hom. touj. <span data-linked-self>ἐθέλω
; dans Hdt. <span data-linked-self data-linked-alternatives="thelô">θέλω et <span data-linked-self>ἐθέλω ; en prose att. surt.
<span data-linked-self>ἐθέλω ; chez
les Trag. et Com. souv. <span data-linked-self data-linked-alternatives="thelô">θέλω ; dans les inscr. att. seul.
<span data-linked-self>ἐθέλω j. à la fin du
4e siècle av. J.-C. CIA. 4, 1, a, 41 (500/450 av.
J.-C.) ; 4, 51, e, 12 (410 av. J.-C.)
etc. ; pour la
1re fois <span data-linked-self>θέλῃ, CIA. 2, 402, 15 (250/200 av.
J.-C.) (v. Meisterh. p. 142,
23). — Prés. 2 sg. dor.
<span data-linked-self data-linked-alternatives="ethelêstha">ἐθέλησθα, Thcr.
Idyl. 29, 4 ;
éol. ἐθέλης
Bgk (sbj.
<span data-linked-self>ἐθέλῃς Fritzsche) Thcr.
Idyl. 29, 8 ;
3 pl. dor. <span data-linked-self>ἐθέλοντι, Pd. N. 7, 10 ; Bion 6, 4 ; sbj. épq. <span data-linked-self data-linked-alternatives="ethelômi">ἐθέλωμι,
Il. 9, 397 ;
2 sg. <span data-linked-self>ἐθέλῃσθα,
Il. 8, 471 ;
Od. 12, 49 ;
Empéd. 28
Stein ; 3 sg. <span data-linked-self>ἐθέλῃσι, Thgn. 139 ; part. acc. fém. pl.
dor. <span data-linked-self>ἐθελοίσας, Pd. N. 3, 83. Impf. poét.
<span data-linked-self>ἔθελον, Il.
6, 336 ; Thgn.
606 ; Pd.
P. 9, 111.
Impf. itér. <span data-linked-self data-linked-alternatives="etheleskon">ἐθέλεσκον, Il. 13, 106 ; Hdt. 6, 12. Ao. part. dor.
<span data-linked-self>ἐθελήσαις, Pd.
P. 1, 40.
Pf. réc. de <span data-linked-self data-linked-alternatives="thelô">θέλω,
τεθέληκα, Spt. Ps. 40, 12 ; pf. pass. pl. τεθελήμεθα,
Naz. 2, 80
b Migne.
Étym. R.
indo-europ. *h₁gwhel-,
vouloir.
Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.
Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗
354 occurrences
Matthieu
42- 1:19… ἀνὴρ αὐτῆς, δίκαιος ὢν καὶ μὴ θέλων αὐτὴν δειγματίσαι, ἐβουλήθη λάθρᾳ ἀπολῦσαι αὐτήν.
- 2:18… κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς, καὶ οὐκ ἤθελεν παρακληθῆναι ὅτι οὐκ εἰσίν.
- 5:40καὶ τῷ θέλοντί σοι κριθῆναι καὶ τὸν χιτῶνά σου …
- 5:42τῷ αἰτοῦντί σε δός, καὶ τὸν θέλοντα ἀπὸ σοῦ δανίσασθαι μὴ ἀποστραφῇς.
- 7:12Πάντα οὖν ὅσα ἐὰν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, οὕτως …
- 8:2… προσελθὼν προσεκύνει αὐτῷ λέγων· Κύριε, ἐὰν θέλῃς δύνασαί με καθαρίσαι.
- 8:3… ἐκτείνας τὴν χεῖρα ἥψατο αὐτοῦ λέγων· Θέλω, καθαρίσθητι· καὶ εὐθέως ἐκαθαρίσθη αὐτοῦ ἡ …
- 9:13πορευθέντες δὲ μάθετε τί ἐστιν· Ἔλεος θέλω καὶ οὐ θυσίαν· οὐ γὰρ ἦλθον …
- 11:14καὶ εἰ θέλετε δέξασθαι, αὐτός ἐστιν Ἠλίας ὁ μέλλων …
- 12:7εἰ δὲ ἐγνώκειτε τί ἐστιν· Ἔλεος θέλω καὶ οὐ θυσίαν, οὐκ ἂν κατεδικάσατε …
- 12:38… τῶν γραμματέων καὶ Φαρισαίων λέγοντες· Διδάσκαλε, θέλομεν ἀπὸ σοῦ σημεῖον ἰδεῖν.
- 13:28… ἐποίησεν. οἱ δὲ δοῦλοι αὐτῷ λέγουσιν· Θέλεις οὖν ἀπελθόντες συλλέξωμεν αὐτά;
- 14:5καὶ θέλων αὐτὸν ἀποκτεῖναι ἐφοβήθη τὸν ὄχλον, ὅτι …
- 15:28… σου ἡ πίστις· γενηθήτω σοι ὡς θέλεις. καὶ ἰάθη ἡ θυγάτηρ αὐτῆς ἀπὸ …
- 15:32… φάγωσιν· καὶ ἀπολῦσαι αὐτοὺς νήστεις οὐ θέλω, μήποτε ἐκλυθῶσιν ἐν τῇ ὁδῷ.
- 16:24… εἶπεν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ …
- 16:25ὃς γὰρ ἐὰν θέλῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι ἀπολέσει αὐτήν· …
- 17:4… καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι· εἰ θέλεις, ποιήσω ὧδε τρεῖς σκηνάς, σοὶ μίαν …
- 17:12… αὐτὸν ἀλλὰ ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν· οὕτως καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου …
- 18:23… βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ὃς ἠθέλησεν συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ·
- 18:30ὁ δὲ οὐκ ἤθελεν, ἀλλὰ ἀπελθὼν ἔβαλεν αὐτὸν εἰς φυλακὴν …
- 19:17… εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθός· εἰ δὲ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, τήρησον τὰς …
- 19:21ἔφη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ …
- 20:14ἆρον τὸ σὸν καὶ ὕπαγε· θέλω δὲ τούτῳ τῷ ἐσχάτῳ δοῦναι ὡς …
- 20:15οὐκ ἔξεστίν μοι ὃ θέλω ποιῆσαι ἐν τοῖς ἐμοῖς; ἢ ὁ …
- 20:21ὁ δὲ εἶπεν αὐτῇ· Τί θέλεις; λέγει αὐτῷ· Εἰπὲ ἵνα καθίσωσιν οὗτοι …
- 20:26… ἔσται ἐν ὑμῖν· ἀλλ’ ὃς ἂν θέλῃ ἐν ὑμῖν μέγας γενέσθαι ἔσται ὑμῶν …
- 20:27καὶ ὃς ἂν θέλῃ ἐν ὑμῖν εἶναι πρῶτος ἔσται ὑμῶν …
- 20:32… Ἰησοῦς ἐφώνησεν αὐτοὺς καὶ εἶπεν· Τί θέλετε ποιήσω ὑμῖν;
- 21:29ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· Οὐ θέλω· ὕστερον δὲ μεταμεληθεὶς ἀπῆλθεν.