κύριος

Nom · kurios (kurios)

Notice Bailly

Lexique du grec ancien

κύριος, α, ον [ῡ] qui a autorité ou plein pouvoir, d’où :
A en parl. de pers. :
I qui est maître de, gén. Pd. P. 2, 106, etc. ; Eschl. Ag. 878 ; Plat. Leg. 700d, etc. ; θανάτου, Plat. Criti. 120d, qui a droit de vie et de mort ; avec l’inf. Eschl. Ag. 104 ; Thc. 4, 18 ; κύριος ἀπολέσαι, σῶσαι δ’ ἄκυρος, And. 30, 12, tout-puissant pour perdre, impuissant pour sauver ; ou avec un part. : κύριος ἦν πράσσων ταῦτα, Thc. 8, 51, il était maître d’agir ainsi ; πριαμένους ἢ πωλοῦντας κυρίους εἶναι, Thc. 5, 34, être maîtres d’acheter et de vendre ; cf. Pol. 6, 37, 8, etc. ; abs. qui est le maître, qui a plein pouvoir, Plat. Rsp. 429b ; Arstt. Rhet. 2, 24, 9 ; p. suite qui est le maître de, celui qu’une chose regarde, Soph. Aj. 734, propre à, Soph. O.R. 1453 ||
II subst. ὁ κύριος :
1 maître, souverain, Eschl. Ch. 658 ; Soph. Aj. 734 ; O.R. 288, etc. en parl. des dieux ; dans les Livres saints et les écriv. ecclés. le Seigneur, Dieu, Spt. Esaï. 32, 2 ||
2 à Rome, l’empereur, NT. 25, 26 ||
3 maître de maison, chef de famille, Plut. M. 271d ; postér. surt. au voc. titre honorifique ou de politesse « seigneur », « maître », analogue à notre « Monsieur », NT. Joh. 12, 21, etc. ; ἡ κυρία, maîtresse de maison, dame, Philém. (Com. fr. 4, 65) ; Epict. Ench. 40 ; au voc. « maîtresse, Madame », DC. 48, 44 ||
4 maître d’esclaves ou de domestiques, Ar. Pl. 6 ; Ant. 120, 1, etc. ; Arstt. Pol. 2, 9, 4 ; ὁ κ. τινος, Eur. Andr. 558, le maître de qqn ||
5 tuteur, curateur, Dém. 1054, 18, etc. ; Is. 59, 26, etc. ||
B en parl. de choses, qui est dominant, d’où :
1 qui a pleine autorité ; subst. ἡ κυρία, pouvoir, autorité, Spt. Esaï. 40, 10 ; Pol. 6, 2, 5, etc. ; τὸ κύριον, Arstt. Pol. 3, 10, 1, le pouvoir dirigeant (dans un État) ; τὰ κύρια, Dém. 424, 11, les autorités ||
2 qui a sa force propre : κυρία ἐκκλησία, Ar. Ach. 19, l’assemblée par excellence, régulière, ordinaire, p. opp. à σύγκλητος, celle où l’on vient par convocation ; κύριος νόμος, Dém. 700, 8, loi en vigueur ; κύριοι δίκαι, Eur. Her. 143, jugements qui ont force de loi ; κύριαι συνθῆκαι, Lys. 150, 35, conventions qui ont toute leur force, c. à d. ratifiées, confirmées ; particul. en parl. du temps, fixé, marqué : ἡ κ. ἡμέρη, Hdt. 5, 50, 93, le jour marqué ; κ. ἐν ἡμέρᾳ, Eschl. Suppl. 732, au jour fixé ; cf. κύριος μήν, Pd. O. 6, 52, le mois marqué (celui de l’accouchement) ; τὸ κύριον, Eschl. Ag. 766, le moment décisif ; ἡ κυρία, Dém. 511, 22, le jour décisif, le terme, c. à d. le jour du jugement ou du paiement ||
3 p. suite, capital, principal, le plus important, Plat. Conv. 218d, etc. ; Arstt. H.A. 3, 2, etc. ; joint à μέγιστος, Plat. Soph. 230d ; Plut. Cam. 21 ; à πρῶτος, Th. C.P. 1, 1, 1 ; τὸ κυριώτατον, Att. le point principal, le plus important ||
C t. de gramm. et de rhét. qui est employé en son sens propre et primitif, p. opp. au sens dérivé, Arstt. Rhet. 3, 2 ; p. opp. à τροπικὴ φράσις, DH. Lys. 3 ; κύριον ὄνομα, mot employé au sens propre, Arstt. Poet. 21, 4 ; p. suite, mot ou nom s’appliquant proprement à une personne, d’où nom propre, Plut. M. 747e ; Hdn 7, 5, 19 ||

Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.

Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗

8975 occurrences

  1. Matthieu

    80
  2. 1:20ταῦτα δὲ αὐτοῦ ἐνθυμηθέντος ἰδοὺ ἄγγελος κυρίου κατ’ ὄναρ ἐφάνη αὐτῷ λέγων· Ἰωσὴφ …
  3. 1:22… γέγονεν ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ κυρίου διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος·
  4. 1:24… ἐποίησεν ὡς προσέταξεν αὐτῷ ὁ ἄγγελος κυρίου καὶ παρέλαβεν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ·
  5. 2:13Ἀναχωρησάντων δὲ αὐτῶν ἰδοὺ ἄγγελος κυρίου φαίνεται κατ’ ὄναρ τῷ Ἰωσὴφ λέγων· …
  6. 2:15… Ἡρῴδου· ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ κυρίου διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος· Ἐξ Αἰγύπτου …
  7. 2:19Τελευτήσαντος δὲ τοῦ Ἡρῴδου ἰδοὺ ἄγγελος κυρίου φαίνεται κατ’ ὄναρ τῷ Ἰωσὴφ ἐν …
  8. 3:3… ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ.
  9. 4:7… ὁ Ἰησοῦς· Πάλιν γέγραπται· Οὐκ ἐκπειράσεις κύριον τὸν θεόν σου.
  10. 4:10… ὁ Ἰησοῦς· Ὕπαγε, Σατανᾶ· γέγραπται γάρ· Κύριον τὸν θεόν σου προσκυνήσεις καὶ αὐτῷ …
  11. 5:33… ἀρχαίοις· Οὐκ ἐπιορκήσεις, ἀποδώσεις δὲ τῷ κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου.
  12. 6:24Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἢ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει …
  13. 7:21Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι· Κύριε κύριε εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν …
  14. 7:21Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι· Κύριε κύριε εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, …
  15. 7:22… ἐροῦσίν μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· Κύριε κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι ἐπροφητεύσαμεν, …
  16. 7:22… μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· Κύριε κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι ἐπροφητεύσαμεν, καὶ …
  17. 8:2… ἰδοὺ λεπρὸς προσελθὼν προσεκύνει αὐτῷ λέγων· Κύριε, ἐὰν θέλῃς δύνασαί με καθαρίσαι.
  18. 8:6καὶ λέγων· Κύριε, ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ …
  19. 8:8καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἑκατόνταρχος ἔφη· Κύριε, οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἵνα μου ὑπὸ …
  20. 8:21ἕτερος δὲ τῶν μαθητῶν εἶπεν αὐτῷ· Κύριε, ἐπίτρεψόν μοι πρῶτον ἀπελθεῖν καὶ θάψαι …
  21. 8:25καὶ προσελθόντες ἤγειραν αὐτὸν λέγοντες· Κύριε, σῶσον, ἀπολλύμεθα.
  22. 9:28… δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι; λέγουσιν αὐτῷ· Ναί, κύριε.
  23. 9:38δεήθητε οὖν τοῦ κυρίου τοῦ θερισμοῦ ὅπως ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς …
  24. 10:24… τὸν διδάσκαλον οὐδὲ δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ.
  25. 10:25… αὐτοῦ, καὶ ὁ δοῦλος ὡς ὁ κύριος αὐτοῦ. εἰ τὸν οἰκοδεσπότην Βεελζεβοὺλ ἐπεκάλεσαν, …
  26. 11:25… ὁ Ἰησοῦς εἶπεν· Ἐξομολογοῦμαί σοι, πάτερ κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι …
  27. 12:8 κύριος γάρ ἐστιν τοῦ σαββάτου ὁ υἱὸς …
  28. 13:27… οἱ δοῦλοι τοῦ οἰκοδεσπότου εἶπον αὐτῷ· Κύριε, οὐχὶ καλὸν σπέρμα ἔσπειρας ἐν τῷ …
  29. 14:28Ἀποκριθεὶς δὲ αὐτῷ ὁ Πέτρος εἶπεν· Κύριε, εἰ σὺ εἶ, κέλευσόν με ἐλθεῖν …
  30. 14:30… ἐφοβήθη, καὶ ἀρξάμενος καταποντίζεσθαι ἔκραξεν λέγων· Κύριε, σῶσόν με.
  31. 15:22… ἐκείνων ἐξελθοῦσα ἔκραζεν λέγουσα· Ἐλέησόν με, κύριε υἱὸς Δαυίδ· ἡ θυγάτηρ μου κακῶς …