πρεσβύτερος
Adjectif · présvutéros (présbutéros)
Notice Bailly
Lexique du grec ancien
Notice à la forme πρέσβυς.
πρέσϐυς :
I adj.
1 vieux, âgé, ancien,
Ar. Av.
255 ; joint à un
subst. Soph. Ph. 665 ; O.R. 941 ; au voc. ô vieillard, Soph.
O.R. 1013,
1121, etc. ; ἐν
βουλαῖς πρέσϐυς, Pd. P. 4, 502, vieux dans le
conseil, c. à d. expérimenté ;
au plur. οἱ
πρέσϐεις, les anciens, d’où les
chefs, Hés. Sc.
245 ; Eschl.
Pers. 840 ;
Soph. O.R.
1111 ; cp.
πρεσϐύτερος, le plus âgé des deux,
Il. 11, 787 ;
15, 204 ; p. opp.
à νεώτερος, Plat. Rsp. 380c, etc. ; οἱ πρεσϐύτεροι, les
Anciens du peuple chez les Juifs,
NT. Matth.
16, 21, etc. ;
ou les premiers chrétiens, NT. 1 Tim. 5, 19, etc. ; Ap. 11, 30, etc. ; postér. les prêtres,
Eccl. ; en parl.
d’animaux, Arstt. H.A. 5, 14, 19,
etc. ; en parl. de
choses (arbre, Th. C.P. 5, 13, 8 ; avis,
Pd. P.
2, 122 ; prudence, DH. 5, 30, etc.) ; sup. πρεσϐύτατος, Il.
4, 59 ; 6,
24 ; 11, 740, etc. ; Hés. Th. 234, etc. très âgé ||
2 p.
suite, expérimenté, Pd.
P. 4, 503
||
3 p.
ext. digne de respect, respectable, vénérable, précieux,
cher, considérable (cf. lat. nihil antiquius habere,
etc.) : πρεσϐύτατον κρίνειν τι, Thc.
4, 61, juger qqe ch. comme très
important ; ἐμοὶ οὐδέν ἐστι πρεσϐύτερον,
Plat. Conv.
218d, rien
n’est plus important pour moi ; τὰ τοῦ θεοῦ
πρεσϐύτερα ποιεῖσθαι ἢ τὰ τῶν ἀνδρῶν, Hdt. 5, 63, mettre les
choses divines au-dessus des choses humaines ; πρεσϐύτερον κακόν, Soph.
O.R. 1365, mal
plus considérable, plus grave ||
II subst. :
1 envoyé, député,
ambassadeur, en ce sens seul.
nom. sg. Eschl.
Suppl. 708
dout. ; Poèt. (Sch.-Il. 4, 394) ;
gén. πρέσϐεως,
Ar. Ach.
93 ; pl.
πρέσϐεις, Thc.
4, 118 (traité) ; Xén. Hell. 4, 8, 13 ;
Ar. Ach.
61 ; And.
28, 37, etc. ;
gén. πρέσϐεων,
Ar. Ach.
76 ; dat.
πρέσϐεσι, Ar.
Ach. 62
||
2 roitelet, oiseau, Arstt. H.A. 9, 11, 5 ||
Cp. πρεσϐύτερος [ῠ]
Il. 11, 787,
etc. ; Pd.
P. 2, 122 ;
Hdt. 5, 63 ;
Plat. Conv.
218d,
etc.
Sup. πρεσϐύτατος [ῠ]
Il. 4, 59,
etc. ; Hés.
Th. 234,
etc. ; Thc.
4, 61 ; Plat.
Leg. 717d, etc. ; sup. poét. πρέσϐιστος,
Hh. 30, 2 ;
Eschl. Sept.
390 ; Soph.
fr. 523, 539, etc. ; dor. fém.
πρεσϐίστα, T.
Locr. 104b ; d’où sup. πρεσϐίστατος,
Nic. Th.
344 ||
E Us. seul. aux formes suiv. : sg. nom. πρέσϐυς,
Soph. O.R.
941, Ph.
562, etc. ;
voc. -υ,
Soph. O.R.
1013, 1121 ; Eur. Or. 476 ; Ar. Th. 146, etc. ; acc. -υν, Soph. Ph. 665 ; pl. nom. -εις, Eschl. Pers. 840 ; épq. -ηες, Hés. Sc. 245 ; duel -η ou mieux -ῆ, Ar. fr. 495 ; Dans les inscr. att. au sens de « envoyé »,
on trouve le plur. πρέσϐεις jusqu’en 250 av. J.-C. ;
à partir de cette date, πρεσϐευταί ; v.
Meisterh. p. 112, 9.
Étym.
indo-europ. *pres-gweu-,
*preis-gweu- « qui va en tête » ;
pour *pres- cf.
πρός ; *gweu- p.-ê. var. de *gwem-, aller,
cf. βαίνω.
Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.
Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗
267 occurrences
Matthieu
12- 15:2… μαθηταί σου παραβαίνουσιν τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων; οὐ γὰρ νίπτονται τὰς χεῖρας αὐτῶν …
- 16:21… ἀπελθεῖν καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων καὶ γραμματέων καὶ ἀποκτανθῆναι …
- 21:23… αὐτῷ διδάσκοντι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ λέγοντες· Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ …
- 26:3Τότε συνήχθησαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ …
- 26:47… καὶ ξύλων ἀπὸ τῶν ἀρχιερέων καὶ πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ.
- 26:57… ἀρχιερέα, ὅπου οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι συνήχθησαν.
- 27:1… ἔλαβον πάντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ κατὰ τοῦ Ἰησοῦ ὥστε …
- 27:3… τὰ τριάκοντα ἀργύρια τοῖς ἀρχιερεῦσιν καὶ πρεσβυτέροις
- 27:12… κατηγορεῖσθαι αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἀρχιερέων καὶ πρεσβυτέρων οὐδὲν ἀπεκρίνατο.
- 27:20Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι ἔπεισαν τοὺς ὄχλους ἵνα αἰτήσωνται τὸν …
- 27:41… ἀρχιερεῖς ἐμπαίζοντες μετὰ τῶν γραμματέων καὶ πρεσβυτέρων ἔλεγον·
- 28:12καὶ συναχθέντες μετὰ τῶν πρεσβυτέρων συμβούλιόν τε λαβόντες ἀργύρια ἱκανὰ ἔδωκαν …
Marc
7- 7:3… οὐκ ἐσθίουσιν, κρατοῦντες τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων,
- 7:5… μαθηταί σου κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων, ἀλλὰ κοιναῖς χερσὶν ἐσθίουσιν τὸν ἄρτον;
- 8:31… πολλὰ παθεῖν καὶ ἀποδοκιμασθῆναι ὑπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ τῶν ἀρχιερέων καὶ τῶν γραμματέων …
- 11:27… ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι
- 14:43… ἀρχιερέων καὶ τῶν γραμματέων καὶ τῶν πρεσβυτέρων.
- 14:53… συνέρχονται πάντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι καὶ οἱ γραμματεῖς.
- 15:1… συμβούλιον ποιήσαντες οἱ ἀρχιερεῖς μετὰ τῶν πρεσβυτέρων καὶ γραμματέων καὶ ὅλον τὸ συνέδριον …
Luc
5- 7:3… περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἀπέστειλεν πρὸς αὐτὸν πρεσβυτέρους τῶν Ἰουδαίων, ἐρωτῶν αὐτὸν ὅπως ἐλθὼν …
- 9:22… πολλὰ παθεῖν καὶ ἀποδοκιμασθῆναι ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων καὶ γραμματέων καὶ ἀποκτανθῆναι …
- 15:25Ἦν δὲ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ὁ πρεσβύτερος ἐν ἀγρῷ· καὶ ὡς ἐρχόμενος ἤγγισεν …
- 20:1… ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματεῖς σὺν τοῖς πρεσβυτέροις,
- 22:52… ἀρχιερεῖς καὶ στρατηγοὺς τοῦ ἱεροῦ καὶ πρεσβυτέρους· Ὡς ἐπὶ λῃστὴν ἐξήλθατε μετὰ μαχαιρῶν …
Actes
18- 2:17… νεανίσκοι ὑμῶν ὁράσεις ὄψονται, καὶ οἱ πρεσβύτεροι ὑμῶν ἐνυπνίοις ἐνυπνιασθήσονται·
- 4:5… συναχθῆναι αὐτῶν τοὺς ἄρχοντας καὶ τοὺς πρεσβυτέρους καὶ τοὺς γραμματεῖς ἐν Ἰερουσαλήμ
- 4:8… πρὸς αὐτούς· Ἄρχοντες τοῦ λαοῦ καὶ πρεσβύτεροι,
- 4:23… πρὸς αὐτοὺς οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι εἶπαν.
- 6:12συνεκίνησάν τε τὸν λαὸν καὶ τοὺς πρεσβυτέρους καὶ τοὺς γραμματεῖς, καὶ ἐπιστάντες συνήρπασαν …
- 11:30ὃ καὶ ἐποίησαν ἀποστείλαντες πρὸς τοὺς πρεσβυτέρους διὰ χειρὸς Βαρναβᾶ καὶ Σαύλου.