πρεσβύτερος

Adjectif · présvutéros (présbutéros)

Notice Bailly

Lexique du grec ancien

Notice à la forme πρέσβυς.

πρέσϐυς :
I adj.
1 vieux, âgé, ancien, Ar. Av. 255 ; joint à un subst. Soph. Ph. 665 ; O.R. 941 ; au voc. ô vieillard, Soph. O.R. 1013, 1121, etc. ; ἐν βουλαῖς πρέσϐυς, Pd. P. 4, 502, vieux dans le conseil, c. à d. expérimenté ; au plur. οἱ πρέσϐεις, les anciens, d’où les chefs, Hés. Sc. 245 ; Eschl. Pers. 840 ; Soph. O.R. 1111 ; cp. πρεσϐύτερος, le plus âgé des deux, Il. 11, 787 ; 15, 204 ; p. opp. à νεώτερος, Plat. Rsp. 380c, etc. ; οἱ πρεσϐύτεροι, les Anciens du peuple chez les Juifs, NT. Matth. 16, 21, etc. ; ou les premiers chrétiens, NT. 1 Tim. 5, 19, etc. ; Ap. 11, 30, etc. ; postér. les prêtres, Eccl. ; en parl. d’animaux, Arstt. H.A. 5, 14, 19, etc. ; en parl. de choses (arbre, Th. C.P. 5, 13, 8 ; avis, Pd. P. 2, 122 ; prudence, DH. 5, 30, etc.) ; sup. πρεσϐύτατος, Il. 4, 59 ; 6, 24 ; 11, 740, etc. ; Hés. Th. 234, etc. très âgé ||
2 p. suite, expérimenté, Pd. P. 4, 503 ||
3 p. ext. digne de respect, respectable, vénérable, précieux, cher, considérable (cf. lat. nihil antiquius habere, etc.) : πρεσϐύτατον κρίνειν τι, Thc. 4, 61, juger qqe ch. comme très important ; ἐμοὶ οὐδέν ἐστι πρεσϐύτερον, Plat. Conv. 218d, rien n’est plus important pour moi ; τὰ τοῦ θεοῦ πρεσϐύτερα ποιεῖσθαι ἢ τὰ τῶν ἀνδρῶν, Hdt. 5, 63, mettre les choses divines au-dessus des choses humaines ; πρεσϐύτερον κακόν, Soph. O.R. 1365, mal plus considérable, plus grave ||
II subst. :
1 envoyé, député, ambassadeur, en ce sens seul. nom. sg. Eschl. Suppl. 708 dout. ; Poèt. (Sch.-Il. 4, 394) ; gén. πρέσϐεως, Ar. Ach. 93 ; pl. πρέσϐεις, Thc. 4, 118 (traité) ; Xén. Hell. 4, 8, 13 ; Ar. Ach. 61 ; And. 28, 37, etc. ; gén. πρέσϐεων, Ar. Ach. 76 ; dat. πρέσϐεσι, Ar. Ach. 62 ||
2 roitelet, oiseau, Arstt. H.A. 9, 11, 5 ||
Cp. πρεσϐύτερος [ῠ] Il. 11, 787, etc. ; Pd. P. 2, 122 ; Hdt. 5, 63 ; Plat. Conv. 218d, etc.
Sup. πρεσϐύτατος [ῠ] Il. 4, 59, etc. ; Hés. Th. 234, etc. ; Thc. 4, 61 ; Plat. Leg. 717d, etc. ; sup. poét. πρέσϐιστος, Hh. 30, 2 ; Eschl. Sept. 390 ; Soph. fr. 523, 539, etc. ; dor. fém. πρεσϐίστα, T. Locr. 104b ; d’où sup. πρεσϐίστατος, Nic. Th. 344 ||
E Us. seul. aux formes suiv. : sg. nom. πρέσϐυς, Soph. O.R. 941, Ph. 562, etc. ; voc. -υ, Soph. O.R. 1013, 1121 ; Eur. Or. 476 ; Ar. Th. 146, etc. ; acc. -υν, Soph. Ph. 665 ; pl. nom. -εις, Eschl. Pers. 840 ; épq. -ηες, Hés. Sc. 245 ; duel -η ou mieux -ῆ, Ar. fr. 495 ; Dans les inscr. att. au sens de « envoyé », on trouve le plur. πρέσϐεις jusqu’en 250 av. J.-C. ; à partir de cette date, πρεσϐευταί ; v. Meisterh. p. 112, 9.
Étym. indo-europ. *pres-gweu-, *preis-gweu- « qui va en tête » ; pour *pres- cf. πρός ; *gweu- p.-ê. var. de *gwem-, aller, cf. βαίνω.

Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.

Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗

267 occurrences

  1. Matthieu

    12
  2. 15:2… μαθηταί σου παραβαίνουσιν τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων; οὐ γὰρ νίπτονται τὰς χεῖρας αὐτῶν …
  3. 16:21… ἀπελθεῖν καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων καὶ γραμματέων καὶ ἀποκτανθῆναι …
  4. 21:23… αὐτῷ διδάσκοντι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ λέγοντες· Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ …
  5. 26:3Τότε συνήχθησαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ …
  6. 26:47… καὶ ξύλων ἀπὸ τῶν ἀρχιερέων καὶ πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ.
  7. 26:57… ἀρχιερέα, ὅπου οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι συνήχθησαν.
  8. 27:1… ἔλαβον πάντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ κατὰ τοῦ Ἰησοῦ ὥστε …
  9. 27:3… τὰ τριάκοντα ἀργύρια τοῖς ἀρχιερεῦσιν καὶ πρεσβυτέροις
  10. 27:12… κατηγορεῖσθαι αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἀρχιερέων καὶ πρεσβυτέρων οὐδὲν ἀπεκρίνατο.
  11. 27:20Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι ἔπεισαν τοὺς ὄχλους ἵνα αἰτήσωνται τὸν …
  12. 27:41… ἀρχιερεῖς ἐμπαίζοντες μετὰ τῶν γραμματέων καὶ πρεσβυτέρων ἔλεγον·
  13. 28:12καὶ συναχθέντες μετὰ τῶν πρεσβυτέρων συμβούλιόν τε λαβόντες ἀργύρια ἱκανὰ ἔδωκαν …
  14. Marc

    7
  15. 7:3… οὐκ ἐσθίουσιν, κρατοῦντες τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων,
  16. 7:5… μαθηταί σου κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων, ἀλλὰ κοιναῖς χερσὶν ἐσθίουσιν τὸν ἄρτον;
  17. 8:31… πολλὰ παθεῖν καὶ ἀποδοκιμασθῆναι ὑπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ τῶν ἀρχιερέων καὶ τῶν γραμματέων …
  18. 11:27… ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι
  19. 14:43… ἀρχιερέων καὶ τῶν γραμματέων καὶ τῶν πρεσβυτέρων.
  20. 14:53… συνέρχονται πάντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι καὶ οἱ γραμματεῖς.
  21. 15:1… συμβούλιον ποιήσαντες οἱ ἀρχιερεῖς μετὰ τῶν πρεσβυτέρων καὶ γραμματέων καὶ ὅλον τὸ συνέδριον …
  22. Luc

    5
  23. 7:3… περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἀπέστειλεν πρὸς αὐτὸν πρεσβυτέρους τῶν Ἰουδαίων, ἐρωτῶν αὐτὸν ὅπως ἐλθὼν …
  24. 9:22… πολλὰ παθεῖν καὶ ἀποδοκιμασθῆναι ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων καὶ γραμματέων καὶ ἀποκτανθῆναι …
  25. 15:25Ἦν δὲ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ὁ πρεσβύτερος ἐν ἀγρῷ· καὶ ὡς ἐρχόμενος ἤγγισεν …
  26. 20:1… ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματεῖς σὺν τοῖς πρεσβυτέροις,
  27. 22:52… ἀρχιερεῖς καὶ στρατηγοὺς τοῦ ἱεροῦ καὶ πρεσβυτέρους· Ὡς ἐπὶ λῃστὴν ἐξήλθατε μετὰ μαχαιρῶν …
  28. Actes

    18
  29. 2:17… νεανίσκοι ὑμῶν ὁράσεις ὄψονται, καὶ οἱ πρεσβύτεροι ὑμῶν ἐνυπνίοις ἐνυπνιασθήσονται·
  30. 4:5… συναχθῆναι αὐτῶν τοὺς ἄρχοντας καὶ τοὺς πρεσβυτέρους καὶ τοὺς γραμματεῖς ἐν Ἰερουσαλήμ
  31. 4:8… πρὸς αὐτούς· Ἄρχοντες τοῦ λαοῦ καὶ πρεσβύτεροι,
  32. 4:23… πρὸς αὐτοὺς οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι εἶπαν.
  33. 6:12συνεκίνησάν τε τὸν λαὸν καὶ τοὺς πρεσβυτέρους καὶ τοὺς γραμματεῖς, καὶ ἐπιστάντες συνήρπασαν …
  34. 11:30ὃ καὶ ἐποίησαν ἀποστείλαντες πρὸς τοὺς πρεσβυτέρους διὰ χειρὸς Βαρναβᾶ καὶ Σαύλου.