πῦρ
Nom · pur (pur)
Notice Bailly
Lexique du grec ancien
πῦρ, πυρός
(τὸ) [ῡ
aux cas monosyll., ῠ aux cas dissyll.]
I feu, au propre, Il. 9, 211, etc. ;
Od. 7, 7,
etc. ; πῦρ
καίειν, Il. 8,
521 ; Od. 21,
176, etc. faire ou entretenir du feu ; ἀνακαίειν, Od. 7, 13, m. sign. ;
ἅπτειν, Ar.
Nub. 768 ;
ἐξάπτειν, Plut.
M. 138b, allumer du feu ;
φυσᾶν, Ar.
Lys. 293,
etc. souffler du feu ; ῥιπίζειν, Plut. Flam. 21, attiser du feu ;
σϐεννύναι, Il.
16, 293 ; 21,
381 ; Hdt. 1,
86 ; Plut. M. 138b ; ἀποσϐεννύναι,
Xén. Lac.
13, 3, éteindre du feu ; νηυσὶ πῦρ ἐμϐάλλειν, Il.
15, 597, lancer du feu sur des navires ;
πῦρ ἐν κλισίῃσι βάλλειν, Od. 8, 501, lancer du feu
dans des tentes ||
II particul.
1 feu d’un bûcher,
Il. 15, 340 ;
22, 342 ; 23,
45 ; 24, 38 ||
2 feu d’un sacrifice,
Il. 9, 220 ;
Od. 3, 341,
446 ; Eschl. Ch. 863 ; Soph. fr. 340 Dind. ;
Plat. Criti.
120a,
etc. ||
3 feu du foyer,
Il. 10, 418 ;
Od. 5, 59 ;
Eschl. Ag.
1435, etc. ;
en parl. du feu sacré de Vesta,
Poll. 1, 7 ;
à Rome, Plut.
Num. 9
||
4 feu du ciel, foudre
ou éclair, Eschl. Pr. 1046, Soph. O.R. 470, etc. ||
5 feu du soleil,
p. opp. à χειμών, Pd. P. 3, 87 ; Plat. Leg. 865b ; d’où en gén. éclat des
astres, Soph. Ant. 1146 ||
6 lueur des torches, des
flambeaux, Soph. Ant. 964 ||
7 feux de camp, feux de
bivouac, au plur. Il. 8, 509, 554,
etc. ; Hdt.
4, 134 ; Thc.
8, 102 ; Xén.
Cyr. 3, 3, 25,
etc. ||
8 feu du regard, éclat des
yeux, Il. 13,
474 ; Od. 19,
446 ; Hés. Sc. 145 ||
9 feu de la fièvre,
Ar. (Com. fr.
2, 1191) ; πῦρ
ἄγριον, Hpc. 1215h, c. ἐρυσίπελας ||
III fig.
1 feu, c. symbole de force irrésistible, Il. 6, 182 ; 11, 596 ; 17, 565 ;
20, 371 ; Soph.
O.R. 177 ;
Xén. Hell.
5, 7, 12, etc.
||
2 c.
symbole de destruction, de dévastation, Soph. Ph. 927 ; Eur. Hec. 608, etc. ||
3 feu de la passion,
ardeur d’un sentiment, Soph. El. 888 ; Call. Ep. 26, 5, etc. ||
4 prov. ἐν πυρὶ γενέσθαι,
Il. 2, 340,
s’en aller en feu, périr ou être perdu ;
φεύγοντα καπνὸν δουλείας εἰς πῦρ δεσποτείας
ἐμπίπτειν, Plat. Leg. 569b, fuir la fumée de la servitude pour tomber dans le
feu du despotisme, c. à d. tomber de
Charybde en Scylla ; πῦρ ἐπὶ πῦρ ἐγχεῖν,
ἄγειν, etc. Crat. (Com. fr.
1, 26) ; Ar.
fr. 389 Dind. ; Plat. Leg. 666a, verser du feu sur
du feu, c. à d. rendre le mal pour le
mal ; μετά τινος διὰ πυρὸς βαδίζειν,
Ar. Lys.
133, aller à travers le feu avec qqn,
partager avec lui tous les périls ; cf.
Xén. Œc.
21, 7 ; Conv.
4, 16 ; mais
διὰ πυρὸς μολεῖν τινι, Eur. El. 1182 ; ou ἔρχεσθαί τινι, Eur.
Andr. 487,
avoir une haine ardente pour qqn ; εἰς πῦρ
ἅλλεσθαι, Xén. Mem. 1, 3, 9, sauter dans
le feu, ne reculer devant aucun danger ; εἰς πῦρ
ξαίνειν, Plat. Leg. 780c, frapper dans le feu, faire de vaines tentatives
||
E Plur. τὰ πυρά, Il. 8, 509, 554 ;
9, 77, etc. ;
Hdt. 4, 134 ;
Thc. 8, 102,
etc. ; dat.
πυροῖς, Xén.
An. 7, 2, 18 ;
poét. πυροῖσι,
Eschl. Ch.
485 ; sg.
πυρόν, Hdn gr.
π. μ. λ.
38, rejeté par
Eust. 729, 63.
Par distension πύυρ, Sim. fr. 59. Orig. étrangère
sel. Plat. Crat. 410a.
Étym.
indo-europ. *peh₂-ur-, ph₂-uen-s, feu ; avec th. r/n, cf.
all. Feuer,
Funke.
Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.
Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗
569 occurrences
Matthieu
12- 3:10… ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται καὶ εἰς πῦρ βάλλεται.
- 3:11… ὑμᾶς βαπτίσει ἐν πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί·
- 3:12… τὴν ἀποθήκην, τὸ δὲ ἄχυρον κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστῳ.
- 5:22… ἔνοχος ἔσται εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρός.
- 7:19… ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται καὶ εἰς πῦρ βάλλεται.
- 13:40ὥσπερ οὖν συλλέγεται τὰ ζιζάνια καὶ πυρὶ καίεται, οὕτως ἔσται ἐν τῇ συντελείᾳ …
- 13:42… βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός· ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ …
- 13:50… βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός· ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ …
- 17:15… πάσχει, πολλάκις γὰρ πίπτει εἰς τὸ πῦρ καὶ πολλάκις εἰς τὸ ὕδωρ.
- 18:8… δύο πόδας ἔχοντα βληθῆναι εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον.
- 18:9… ἔχοντα βληθῆναι εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρός.
- 25:41… ἀπ’ ἐμοῦ οἱ κατηραμένοι εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ …
Marc
4- 9:22καὶ πολλάκις καὶ εἰς πῦρ αὐτὸν ἔβαλεν καὶ εἰς ὕδατα ἵνα …
- 9:43… ἀπελθεῖν εἰς τὴν γέενναν, εἰς τὸ πῦρ τὸ ἄσβεστον.
- 9:48… σκώληξ αὐτῶν οὐ τελευτᾷ καὶ τὸ πῦρ οὐ σβέννυται.
- 9:49Πᾶς γὰρ πυρὶ ἁλισθήσεται.
Luc
7- 3:9… ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται καὶ εἰς πῦρ βάλλεται.
- 3:16… ὑμᾶς βαπτίσει ἐν πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί·
- 3:17… ἀποθήκην αὐτοῦ, τὸ δὲ ἄχυρον κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστῳ.
- 9:54… καὶ Ἰωάννης εἶπαν· Κύριε, θέλεις εἴπωμεν πῦρ καταβῆναι ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ καὶ ἀναλῶσαι …
- 12:49 Πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ …
- 17:29… ἡμέρᾳ ἐξῆλθεν Λὼτ ἀπὸ Σοδόμων, ἔβρεξεν πῦρ καὶ θεῖον ἀπ’ οὐρανοῦ καὶ ἀπώλεσεν …
- 22:55περιαψάντων δὲ πῦρ ἐν μέσῳ τῆς αὐλῆς καὶ συγκαθισάντων …
Jean
1- 15:6… καὶ συνάγουσιν αὐτὰ καὶ εἰς τὸ πῦρ βάλλουσιν καὶ καίεται.
Actes
4- 2:3καὶ ὤφθησαν αὐτοῖς διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρός, καὶ ἐκάθισεν ἐφ’ ἕνα ἕκαστον αὐτῶν,
- 2:19… ἐπὶ τῆς γῆς κάτω, αἷμα καὶ πῦρ καὶ ἀτμίδα καπνοῦ·
- 7:30… τοῦ ὄρους Σινᾶ ἄγγελος ἐν φλογὶ πυρὸς βάτου·
- 28:5… οὖν ἀποτινάξας τὸ θηρίον εἰς τὸ πῦρ ἔπαθεν οὐδὲν κακόν·
Romains
1- 12:20… πότιζε αὐτόν· τοῦτο γὰρ ποιῶν ἄνθρακας πυρὸς σωρεύσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ.
1 Corinthiens
3- 3:13… ἡ γὰρ ἡμέρα δηλώσει· ὅτι ἐν πυρὶ ἀποκαλύπτεται, καὶ ἑκάστου τὸ ἔργον ὁποῖόν …