ἀγαθός
Adjectif · agathos (agatos)
Notice Bailly
Lexique du grec ancien
ἀγαθός, ή, όν
[ᾰᾰ] bon, de bonne qualité :
I en
parl. de pers.
1 noble, de bonne
naissance, Il. 21,
109 ; joint à ἀφνειός, Il. 13, 664 ; à εὐγενής, Soph. fr. 649 ; p. opp. à
χέρηες, Od.
15, 324 ; à
ἀγενής, Soph.
fr. 105 ; en parl. de
l’origine, du sang, Od.
4, 611, etc. : καλοὶ καὶ ἀγ.
ἄνδρες, Plut. Dem. 4, gens de bonne
famille (lat. optimates) ||
2 brave, Il. 1, 131, etc. ; Hdt. 5, 109, etc. ||
3 bon, accompli en son
genre : ἀγ. βασιλεύς, Il. 3, 179 ; θεράπων, Il. 16, 65, etc. bon roi, bon
serviteur ; souv. avec un détermin.
βοὴν ἀγ. Il.
2, 408, qui a une voix retentissante ;
ἀγ. γνώμην, Soph. O.R. 687, de bon conseil ; ἀγ. τὰ
πολιτικά, Plat. Gorg. 516b, qui s’entend aux choses du gouvernement ;
avec une prép. ἀγ. ἐν
πολέμῳ, Xén. Œc. 4, 15, propre à la
guerre ; ἀγ. εἴς τι, Plat. 1 Alc. 125a ; πρός τι, Plat. Rsp. 407e ; περί τι, Lys. 130, 2, bon pour qqe
ch., propre à qqe ch. ; ἀγ. κατὰ πάντα,
Thc. 4, 81,
propre à tout ; avec un inf. ἀγ. μάχεσθαι, Hdt.
1, 135, propre à combattre ||
4 bon, au sens mor. Thc.
1, 37, etc. ;
οἱ καλοὶ καὶ ἀγαθοί, Plut. Cic. 11, les bons citoyens ; surt.
chez les philos. Plat. Def. 415d, Rsp. 409c, etc. ; qqf. ironiq. bon,
honnête, simple, Thc. 3, 82 ; souv. joint à d’autres
adj. σοφὸς κἀγαθός, Soph. Ph. 119, sage et bon ; δίκαιος
κἀγ. Soph. Ph. 1050, juste et bon ;
surt. καλὸς
κἀγ. Att. beau et bon, c. à d. parfait ; ὦ ἀγαθέ,
ὦ ’γαθέ, Att.
(Plat. Prot.
311a,
etc.) mon bon ! souv.
avec une nuance d’ironie ||
5 favorable, propice,
bienveillant, en un sens religieux :
ὁ ἀγ. δαίμων, Ar. Vesp. 525, le bon génie ; ἡ θεὸς
ἀγαθή, Plut. Cæs. 9, etc. la bonne déesse (lat.
bona dea) à
Rome ; ἀγαθῇ τύχῃ, Plut. Dem. 20, à la fortune propice (v. τύχη) ||
II en
parl. de choses :
1 bon, accompli en son
genre : δαὶς ἀγαθή, Od. 15, 506, bon repas ;
Ἰθάκη, ἀγαθὴ κουροτρόφος, Od. 9, 27, Ithaque, bonne
nourricière de jeunes garçons ||
2 qui convient à, utile
à : ἀ. ἀνδρί, Od. 17, 352, qui convient à
un homme ; ἀ. τῇ πόλει, Xén. Cyn. 18, 17, utile à l’État ; qqf.
avec le gén. ἀγαθὸν πυρετοῦ,
Xén. Mem.
3, 8, 3 (remède) bon contre la fièvre ;
ἀγαθόν (ἐστι)
avec l’inf. Il.
7, 282, etc.
Att. il est bon de, etc. ; abs. εἰπεῖν ou μυθεῖσθαι εἰς ἀγαθόν, Il.
9, 102 ; εἰς
ἀγαθά, Il. 23,
305, parler pour le bien ||
3 propice,
favorable : ἀγαθὴ ἡμέρα,
Xén. Œc.
11, jour favorable pour faire qqe ch.
||
4 prospère, heureux :
ἀγαθόν τι πράττειν, Xén. Œc. 12, prospérer ||
III subst. τὸ ἀγαθόν :
1 bien, bienfait,
Att. ; ἐπ’ ἀγαθῷ
τινος, Thc. 5,
27, etc., ou τινι, Ar. Ran. 1487, pour le bien de qqn ||
2 ce qui est bon, un bien,
Att. ; particul. dans
la doctr. stoïc. Epict.
Ench. 24, 3 ;
25, 1, etc. ;
en parl. de pers. φίλον, μέγιστον ἀγαθόν, Xén.
Mem. 2, 4, 2,
un ami, le plus grand bien ; abs. le bien
en soi, t. de phil. Plat. Phæd. 76d, Rsp. 506b, 508e, etc. ; τὰ ἀγαθά, les biens, la fortune, la puissance,
Hdt. 2, 172 ;
Plat. Leg.
661a,
697b,
etc. ; ou les
qualités physiques et morales, Plat.
Leg. 697b ; particul. les biens de la terre, Thc. 1, 82 ; 2, 58, etc. ||
Cp. et sup.
(v. chacun des mots suiv. à son ordre
alphab.) : ἀμείνων,
sans sup. || poét. ἀρείων, ἄριστος || βελτίων,
poét. βέλτερος ; βέλτιστος,
poét. βέλτατος
|| κρείσσων ; κράτιστος, poét.
κάρτιστος || λωΐων, att. λῴων, poét. λωΐτερος ; λώϊστος
ou λῷστος ||
poét. φέρτερος ; poét.
φέρτατος et
φέριστος ||
Cp. et sup. directs, réc. et
rares : ἀγαθώτερος,
Spt. Jud.
11, 25 ; 15,
2 ; ἀγαθώτατος, DS. 16, 85 ; Hld. 5, 15 ||
E Crase de l’art. et de l’adj. dans ὦγαθέ = ὦ ἀγαθέ,
Thcr. Idyl.
14, 8 ; ἁγαθοί
[ᾱᾰ] = οἱ
ἀγαθοί, τἀγαθόν [ᾱᾰ] = τὸ ἀγαθόν,
τἀγαθοῦ [ᾱᾰ] =
τοῦ ἀγαθοῦ, Att.
Éol. ἄγαθος,
Thcr. Idyl.
29, 21 ; d’où par
crase ὥγαθος = ὁ ἀγ. Thcr. Idyl. 30, 83 ;
lac. ἀγασώς,
Ar. Lys.
1301.
Étym.
Étym. incert.
Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.
Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗
627 occurrences
Matthieu
16- 5:45… ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους.
- 7:11… οὖν ὑμεῖς πονηροὶ ὄντες οἴδατε δόματα ἀγαθὰ διδόναι τοῖς τέκνοις ὑμῶν, πόσῳ μᾶλλον …
- 7:11… ὑμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς δώσει ἀγαθὰ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτόν.
- 7:17οὕτως πᾶν δένδρον ἀγαθὸν καρποὺς καλοὺς ποιεῖ, τὸ δὲ σαπρὸν …
- 7:18οὐ δύναται δένδρον ἀγαθὸν καρποὺς πονηροὺς ποιεῖν, οὐδὲ δένδρον σαπρὸν …
- 12:34γεννήματα ἐχιδνῶν, πῶς δύνασθε ἀγαθὰ λαλεῖν πονηροὶ ὄντες; ἐκ γὰρ τοῦ …
- 12:35ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ ἐκβάλλει …
- 12:35ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ ἐκβάλλει ἀγαθά, καὶ ὁ πονηρὸς …
- 12:35… ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ ἐκβάλλει ἀγαθά, καὶ ὁ πονηρὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ …
- 19:16… εἷς προσελθὼν αὐτῷ εἶπεν· Διδάσκαλε, τί ἀγαθὸν ποιήσω ἵνα σχῶ ζωὴν αἰώνιον;
- 19:17… αὐτῷ· Τί με ἐρωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθός· εἰ δὲ …
- 19:17… περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθός· εἰ δὲ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν …
- 20:15… ὀφθαλμός σου πονηρός ἐστιν ὅτι ἐγὼ ἀγαθός εἰμι;
- 22:10… πάντας οὓς εὗρον, πονηρούς τε καὶ ἀγαθούς· καὶ ἐπλήσθη ὁ γάμος ἀνακειμένων.
- 25:21… αὐτῷ ὁ κύριος αὐτοῦ· Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ, ἐπὶ ὀλίγα ἦς πιστός, …
- 25:23… αὐτῷ ὁ κύριος αὐτοῦ· Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ, ἐπὶ ὀλίγα ἦς πιστός, …
Marc
3- 10:17… καὶ γονυπετήσας αὐτὸν ἐπηρώτα αὐτόν· Διδάσκαλε ἀγαθέ, τί ποιήσω ἵνα ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω;
- 10:18… Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ· Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ …
- 10:18… αὐτῷ· Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ θεός.
Luc
16- 1:53πεινῶντας ἐνέπλησεν ἀγαθῶν καὶ πλουτοῦντας ἐξαπέστειλεν κενούς.
- 6:45ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ τῆς …
- 6:45ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας αὐτοῦ προφέρει τὸ …
- 6:45… θησαυροῦ τῆς καρδίας αὐτοῦ προφέρει τὸ ἀγαθόν, καὶ ὁ πονηρὸς ἐκ τοῦ πονηροῦ …
- 8:8… ἕτερον ἔπεσεν εἰς τὴν γῆν τὴν ἀγαθήν, καὶ φυὲν ἐποίησεν καρπὸν ἑκατονταπλασίονα. ταῦτα …
- 8:15… εἰσιν οἵτινες ἐν καρδίᾳ καλῇ καὶ ἀγαθῇ ἀκούσαντες τὸν λόγον κατέχουσιν καὶ καρποφοροῦσιν …
- 10:42… χρεία ἢ ἑνός· Μαριὰμ γὰρ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέξατο ἥτις οὐκ ἀφαιρεθήσεται αὐτῆς.
- 11:13… οὖν ὑμεῖς πονηροὶ ὑπάρχοντες οἴδατε δόματα ἀγαθὰ διδόναι τοῖς τέκνοις ὑμῶν, πόσῳ μᾶλλον …
- 12:18… ἐκεῖ πάντα τὸν σῖτον καὶ τὰ ἀγαθά μου,
- 12:19… τῇ ψυχῇ μου· Ψυχή, ἔχεις πολλὰ ἀγαθὰ κείμενα εἰς ἔτη πολλά· ἀναπαύου, φάγε, …
- 16:25… Ἀβραάμ· Τέκνον, μνήσθητι ὅτι ἀπέλαβες τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου, καὶ …