ἐγείρω

Verbe · égirô (égéïrô)

Notice Bailly

Lexique du grec ancien

ἐγείρω (impf. ἤγειρον, f. ἐγερῶ, ao. ἤγειρα, pf. ἐγήγερκα, pl. q. pf. ἐγηγέρκειν ; pf. et pl. q. pf. 2 au sens intr. ἐγρήγορα, ἐγρηγόρειν et ἠγρηγόρειν ; pass. f. ἐγερθήσομαι, ao. ἠγέρθην, pf. ἐγήγερμαι, pl. q. pf. ἐγηγέρμην)

I tr.

1 faire lever, d’où éveiller : τινὰ ἐξ ὕπνου, Il. 5, 413, litt. éveiller qqn de son sommeil ; abs. Eschl. Eum. 140, etc. réveiller qqn ; p. anal. ἐγ. νεκρούς, NT. Matth. 10, 8 ; Joh. 5, 21 ; ou ἐκ νεκρῶν, NT. 1 Cor. 15, 42, ressusciter des morts ou d’entre les morts ||

2 ériger, dresser, mettre debout (une construction) Call. Ap. 64 ; πύργους, DC. 42, 12, élever des tours ; τρόπαιον, DC. 42, 48, ériger un trophée ; ναόν, NT. Joh. 2, 20, rebâtir un temple ||

3 fig. exciter : τινά, Hés. O. 571, etc. exciter qqn (au travail, etc.) ; τινὰ ἐπὶ ἔργον, Hés. O. 20, exciter qqn à un travail ; ὀργήν, Hdn 5, 1, exciter la colère ; μάχην, Hés. Th. 666, 713 ; πόλεμον, Thc. 1, 121, provoquer un combat, une guerre ; λύραν, Pd. N. 10, 21 ; θρῆνον, Soph. O.C. 1779 ; μῦθον, Plat. Pol. 272d, faire résonner la lyre, faire retentir des gémissements, faire entendre une parole ||

II intr. s’éveiller : ἔγειρ’, Eur. I.A. 624 (dout.) éveille-toi ; d’ord. en ce sens au pf. ἐγρήγορα, Il. 7, 371 ; 10, 419, etc. ; p. opp. à καθεύδω, Plat. Theæt. 158b ||

Moy. ἐγείρομαι (f. ἐγεροῦμαι, ao. 2 ἐγρόμην)

1 s’éveiller : ἐξ ὕπνου, Il. 2, 41, s’éveiller de son sommeil ; abs. Od. 15, 46 ; Ar. Vesp. 774 ||

2 p. suite, être éveillé, fig. être vigilant, Eschl. Eum. 676 ||

3 se lever, Il. 7, 434 ||

E Act. impf. épq. ἔγειρον, Il. 15, 594. Ao. poét. ἔγειρα, Od. 15, 45 ; Hés. Th. 713 ; Pd. N. 10, 21 ; sbj. 3 sg. épq. ἐγείρῃσιν, Il. 10, 511 ; 1 pl. épq. ἐγείρομεν, Il. 2, 440. Pf. réc. ἐγήγερκα, Philstr. Ep. 16. Pl. q. pf. ἐγηγέρκειν, DC. 42, 48 ; Jos. A.J. 17, 7, 4. Pf. 2 ἐγρήγορα, Ar. Lys. 306 ; Xén. Cyr. 4, 5, 7, etc. ; d’où pl. q. pf. ἐγρηγόρειν (sel. d’autres ἐγρηγόρη) Ar. Eccl. 32, etc. ; rar. ἠγρηγόρειν, Mén. (Com. fr. 4, 309). Pf. épq. ἐγρήγορθα, d’où 3 pl. ἐγρηγόρθασι [ᾰ] Il. 10, 419 ; impér. ἐγρήγορθε, Il. 7, 371 ; inf. ἐγρηγόρθαι ou ἐγρήγορθαι, Il. 10, 67. — Pass. fut. réc. ἐγερθήσομαι, Babr. 49, 3. Ao. ἠγέρθην, Polyen 1, 30, 4, 3 pl. épq. ἔγερθεν (p. -ησαν) Il. 23, 287 (var. ἄγερθεν). — Moy. prés. ἐγείρομαι, Od. 20, 100 (part. -όμενος) etc. Fut. réc. inf. ἐγερεῖσθαι, Polyen 1, 30, 4. Ao. 2 épq. ἐγρόμην, Il. 2, 41 ; 15, 4 ; Od. 13, 187, etc. ; impér. 2 sg. ἔγρεο, Il. 10, 159 ; Od. 23, 5 ; etc. ; 2 pl. ἔγρεσθε, Eur. Rhes. 532, 533 ; A. Rh. 2, 884 ; sbj. 2 sg. ἔγρῃ, Ar. Vesp. 774 ; 3 sg. ἔγρηται, Hpc. 8, 324 Littré ; opt. 3 sg. ἔγροιτο, Od. 6, 113 ; inf. ἐγρέσθαι (sel. d’autres ἔγρεσθαι) Od. 13, 124 ; part. ἐγρόμενος, Od. 10, 50 ; Plat. Lys. 204d, etc.

Étym. R. indo-europ. *h₁ger-, éveiller, cf. ἔγρω ; p. ἐγρήγορα, cf. sanscr. jāgā́ra.

Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.

Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗

ἐγείρω

213 occurrences

Matthieu