δόρυ

Nom · doru (doru)

Notice Bailly

Lexique du grec ancien

δόρυ [ῠ] gén. δόρατος (τὸ)
A propr. tronc d’arbre sur pied, Od. 6, 167 ||
B p. suite :
I morceau de bois découpé d’un tronc d’arbre, bois équarri, poutre, Il. 24, 450 ; Od. 5, 162 ||
II bois employé pour construire (une tour, un chariot, un navire) : δούρατα πύργων, Il. 12, 36, poutres ou planches des tours ; δούραθ’ ἁμάξης, Hés. O. 454, planches d’un chariot ; δ. κοῖλον Od. 8, 507, litt. le bois creux, c. à d. le cheval de Troie ; δ. νήϊον, Il. 15, 410, etc. ; νήϊα δοῦρα, Od. 9, 498 ; δοῦρα νεῶν, Il. 2, 135 ; ou abs. δοῦρα, Od. 5, 370, etc. planches d’un navire, d’où navire, vaisseau, Eschl. Suppl. 846, 1007 ; δ. ποντοπόρον, Soph. Ph. 721, navire qui traverse la mer ; ἰθύνειν δόρυ, Eschl. Pers. 411, ou εὐθύνειν, Eur. Hel. 1628, diriger un navire, etc. ||
III bois d’une arme (lance ou javeline, Il. 16, 814, etc.), d’un sceptre, etc., d’où :
1 la lance elle-même, Il. 13, 162, etc. ; Od. 10, 162 ; 11, 532, etc. ; Eschl. Ag. 111 ; Soph. Aj. 1013 ; Eur. Tr. 1318 ; Thc. 6, 58 ; etc. ; ἐς μάχην τε καὶ δορὸς τάξιν μολεῖν, Eur. Ph. 694 ; ἐς δόρυ ἀφικνεῖσθαι, Xén. Hell. 4, 3, 17 ; ou εἰς δόρατος πληγήν, Xén. Eq. 8, 10, en venir aux mains (litt. jusqu’au combat et jusqu’au rang des lances ; jusqu’à la lance, jusqu’au coup de la lance) ; ἐπὶ δόρυ, Xén. An. 4, 3, 29 ; Luc. 13, 6 ; παρὰ δόρυ, Xén. Lac. 11, 10 ; εἰς δόρυ, Xén. Hell. 6, 5, 18, du côté de la lance, c. à d. à droite, p. opp. à ἐπ’ ἀσπίδα ; ἐκ δόρατος, Pol. 3, 115, 9 ; 11, 23, 5, en venant de droite ; fig. δορὶ ἑλεῖν, Thc. 1, 128, ou λαϐεῖν, App. Civ. 4, 8, 95, faire prisonnier (litt. conquérir à la pointe de la lance) ; p. ext. pour exprimer l’idée d’une force armée, Soph. Aj. 1275, etc. ; συμμάχῳ δορί, Eschl. Eum. 773, avec une troupe alliée ; cf. Soph. O.C. 1525, Ant. 670, etc. ; δόρυ qqf. us. symbol. pour signifier « la guerre » ; καὶ τὸ δ. καὶ τὸ κηρύκειον πέμπειν, Pol. 4, 52, 3, offrir la guerre ou la paix ; à Rome, emblème de la fonction du préteur qui présidait aux ventes publiques : ὑπὸ δόρυ πωλεῖν, DH. 4, 24 ; Str. 206 = lat. sub hasta vendere, vendre aux enchères ||
2 épieu de chasse, Il. 12, 303 ; 21, 577 ||
3 sceptre, Eur. Hec. 9 ||
IV p. anal. membre viril, Diog. (DL. 6, 53) ||
E La décl. procède de deux thèmes :
1 th. δορατ- (primit. *δορϝατ-) d’où gén. δόρατος ; plur. nom. et acc. δόρατα, dat. δόρασι, poét. δοράτεσσι, Q. Sm. 6, 363 ; th. poét. δουρατ- (p. *δορϝατ-) d’où gén. δούρατος, Il. 11, 357 ; dat. δούρατι, Il. 13, 77 ; Soph. Ph. 721 ; plur. δούρατα, Od. 5, 162 ; Hés. O. 454 ; dat. δούρασι, Il. 21, 162 ; de ce th. postér. le nom. δοῦρας, Anth. 6, 97 ; —
2 th. δορυ- (primit. *δορϝ-) d’où gén. δορός, Soph. O.C. 1525 ; etc. ; Eur. Suppl. 794, Tr. 1318, etc. ; dat. δορί, Eschl. Ag. 111 ; Eur. Hec. 9 (cf. ci-dessus δορὶ ἑλεῖν ou λαϐεῖν) ou δόρει, Eschl. Pers. 729, Eum. 773 ; Soph. O.C. 620, 1314, 1386 ; Eur. El. 476 ; plur. nom. et acc. δόρη, Eur. Rhes. 274 ; th. poét. δουρ- (p. *δορϝ-) d’où épq. gén. δουρός, Il. 3, 61 ; etc. ; dat. δουρί, Il. 7, 140 ; 21, 113 ; Opp. H. 3, 213 ; pl. δοῦρα, Il. 2, 135, etc. ; Od. 5, 243 ; Hés. O. 805 ; δούρων, Il. 22, 243 ; Od. 17, 384 ; δούρεσσι, Il. 12, 303 ; Od. 8, 528, ou δούροις, Opp. H. 3, 573 ; duel δοῦρε, Od. 1, 259. — Les formes homér. de δόρυ se répartissent ainsi : du th. δορατ- formes inus. ; du primit. *δορϝατ- d’où δουρατ- : δούρατος 1 ex. ; δούρατι 2 ex. ; δούρατα 18 ex. ; δούρασι 1 ex. — du th. δόρυ aucune forme autre que le nom.-acc. δόρυ ; du th. primit. *δορϝ-, d’où δουρ-: δουρός 20 ex. ; δουρί 122 ex. ; δοῦρα 22 ex. ; δούρασι 1 ex. ; δούρεσσι 2 ex. ; duel δοῦρε 13 ex.
Étym. indo-europ. *doru, arbre, bois ; cf. sscr. dā́ru.

Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.

Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗

51 occurrences

  1. 1 Samuel

    LXX · 17
  2. 13:19… μὴ ποιήσωσιν οἱ Εβραῖοι ῥομφαίαν καὶ δόρυ
  3. 13:22… Μαχεμας καὶ οὐχ εὑρέθη ῥομφαία καὶ δόρυ ἐν χειρὶ παντὸς τοῦ λαοῦ τοῦ …
  4. 17:7καὶ ὁ κοντὸς τοῦ δόρατος αὐτοῦ ὡσεὶ μέσακλον ὑφαινόντων καὶ ἡ …
  5. 17:45… πρός με ἐν ῥομφαίᾳ καὶ ἐν δόρατι καὶ ἐν ἀσπίδι κἀγὼ πορεύομαι πρὸς …
  6. 17:47… αὕτη ὅτι οὐκ ἐν ῥομφαίᾳ καὶ δόρατι σῴζει κύριος ὅτι τοῦ κυρίου ὁ …
  7. 19:9… καὶ αὐτὸς ἐν οἴκῳ καθεύδων καὶ δόρυ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ καὶ Δαυιδ …
  8. 19:10καὶ ἐζήτει Σαουλ πατάξαι τὸ δόρυ εἰς Δαυιδ καὶ ἀπέστη Δαυιδ ἐκ …
  9. 19:10… ἐκ προσώπου Σαουλ καὶ ἐπάταξεν τὸ δόρυ εἰς τὸν τοῖχον καὶ Δαυιδ ἀνεχώρησεν …
  10. 20:33καὶ ἐπῆρεν Σαουλ τὸ δόρυ ἐπὶ Ιωναθαν τοῦ θανατῶσαι αὐτόν καὶ …
  11. 21:9… ἔστιν ἐνταῦθα ὑπὸ τὴν χεῖρά σου δόρυ ἢ ῥομφαία ὅτι τὴν ῥομφαίαν μου …
  12. 22:6… ἄρουραν τὴν ἐν Ραμα καὶ τὸ δόρυ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ καὶ πάντες …
  13. 26:7… καθεύδων ὕπνῳ ἐν λαμπήνῃ καὶ τὸ δόρυ ἐμπεπηγὸς εἰς τὴν γῆν πρὸς κεφαλῆς …
  14. 26:8… σου καὶ νῦν πατάξω αὐτὸν τῷ δόρατι εἰς τὴν γῆν ἅπαξ καὶ οὐ …
  15. 26:11… κυρίου καὶ νῦν λαβὲ δὴ τὸ δόρυ ἀπὸ πρὸς κεφαλῆς αὐτοῦ καὶ τὸν …
  16. 26:12καὶ ἔλαβεν Δαυιδ τὸ δόρυ καὶ τὸν φακὸν τοῦ ὕδατος ἀπὸ …
  17. 26:16… κυρίου καὶ νῦν ἰδὲ δή τὸ δόρυ τοῦ βασιλέως καὶ ὁ φακὸς τοῦ …
  18. 26:22… ἀπεκρίθη Δαυιδ καὶ εἶπεν ἰδοὺ τὸ δόρυ τοῦ βασιλέως διελθέτω εἷς τῶν παιδαρίων …
  19. 2 Samuel

    LXX · 10
  20. 1:6… καὶ ἰδοὺ Σαουλ ἐπεστήρικτο ἐπὶ τὸ δόρυ αὐτοῦ καὶ ἰδοὺ τὰ ἅρματα καὶ …
  21. 2:23… αὐτὸν Αβεννηρ ἐν τῷ ὀπίσω τοῦ δόρατος ἐπὶ τὴν ψόαν καὶ διεξῆλθεν τὸ …
  22. 2:23… ἐπὶ τὴν ψόαν καὶ διεξῆλθεν τὸ δόρυ ἐκ τῶν ὀπίσω αὐτοῦ καὶ πίπτει …
  23. 21:16… τοῦ Ραφα καὶ ὁ σταθμὸς τοῦ δόρατος αὐτοῦ τριακοσίων σίκλων ὁλκὴ χαλκοῦ καὶ …
  24. 21:19… τὸν Γεθθαῖον καὶ τὸ ξύλον τοῦ δόρατος αὐτοῦ ὡς ἀντίον ὑφαινόντων
  25. 23:7… αὐτοῖς καὶ πλῆρες σιδήρου καὶ ξύλον δόρατος καὶ ἐν πυρὶ καύσει καυθήσονται αἰσχύνῃ …
  26. 23:18… τοῖς τρισίν καὶ αὐτὸς ἐξήγειρεν τὸ δόρυ αὐτοῦ ἐπὶ τριακοσίους τραυματίας καὶ αὐτῷ …
  27. 23:21… ἐν δὲ τῇ χειρὶ τοῦ Αἰγυπτίου δόρυ ὡς ξύλον διαβάθρας καὶ κατέβη πρὸς …
  28. 23:21… αὐτὸν ἐν ῥάβδῳ καὶ ἥρπασεν τὸ δόρυ ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Αἰγυπτίου καὶ …
  29. 23:21… Αἰγυπτίου καὶ ἀπέκτεινεν αὐτὸν ἐν τῷ δόρατι αὐτοῦ
  30. 1 Rois

    LXX · 3
  31. 10:16καὶ ἐποίησεν Σαλωμων τριακόσια δόρατα χρυσᾶ ἐλατά τριακόσιοι χρυσοῖ ἐπῆσαν ἐπὶ …
  32. 10:16… ἐλατά τριακόσιοι χρυσοῖ ἐπῆσαν ἐπὶ τὸ δόρυ τὸ ἕν
  33. 14:26… θησαυροὺς οἴκου τοῦ βασιλέως καὶ τὰ δόρατα τὰ χρυσᾶ ἃ ἔλαβεν Δαυιδ ἐκ …