δόρυ
Nom · doru (doru)
Notice Bailly
Lexique du grec ancien
δόρυ [ῠ]
gén. δόρατος
(τὸ)
A propr. tronc d’arbre sur pied, Od. 6, 167 ||
B p.
suite :
I morceau de bois
découpé d’un tronc d’arbre, bois équarri, poutre, Il. 24, 450 ; Od. 5, 162 ||
II bois employé pour
construire (une tour, un chariot, un navire) : δούρατα πύργων, Il.
12, 36, poutres ou planches des tours ; δούραθ’
ἁμάξης, Hés. O. 454, planches d’un
chariot ; δ. κοῖλον Od. 8, 507, litt. le bois creux, c. à
d. le cheval de Troie ; δ. νήϊον,
Il. 15, 410,
etc. ; νήϊα
δοῦρα, Od. 9,
498 ; δοῦρα νεῶν, Il. 2, 135 ; ou abs. δοῦρα, Od. 5, 370, etc. planches d’un navire, d’où navire, vaisseau, Eschl. Suppl. 846, 1007 ; δ. ποντοπόρον,
Soph. Ph.
721, navire qui traverse la mer ;
ἰθύνειν δόρυ, Eschl. Pers. 411, ou εὐθύνειν, Eur. Hel. 1628, diriger un
navire, etc. ||
III bois d’une arme
(lance ou javeline, Il. 16, 814, etc.), d’un sceptre, etc.,
d’où :
1 la lance elle-même,
Il. 13, 162,
etc. ; Od.
10, 162 ; 11,
532, etc. ; Eschl. Ag. 111 ; Soph. Aj. 1013 ; Eur. Tr. 1318 ; Thc. 6, 58 ; etc. ;
ἐς μάχην τε καὶ δορὸς τάξιν μολεῖν,
Eur. Ph.
694 ; ἐς δόρυ
ἀφικνεῖσθαι, Xén. Hell. 4, 3, 17 ;
ou εἰς δόρατος
πληγήν, Xén. Eq. 8, 10, en venir aux
mains (litt. jusqu’au combat et jusqu’au
rang des lances ; jusqu’à la lance, jusqu’au coup de la lance) ;
ἐπὶ δόρυ, Xén.
An. 4, 3, 29 ;
Luc. 13, 6 ;
παρὰ δόρυ, Xén.
Lac. 11, 10 ;
εἰς δόρυ, Xén.
Hell. 6, 5,
18, du côté de la lance, c. à d. à
droite, p. opp. à ἐπ’
ἀσπίδα ; ἐκ δόρατος, Pol. 3, 115, 9 ;
11, 23, 5, en venant de droite ;
fig. δορὶ
ἑλεῖν, Thc. 1,
128, ou λαϐεῖν, App. Civ. 4, 8, 95, faire
prisonnier (litt. conquérir à la pointe
de la lance) ; p. ext. pour exprimer
l’idée d’une force armée, Soph.
Aj. 1275,
etc. ; συμμάχῳ
δορί, Eschl. Eum. 773, avec une troupe
alliée ; cf. Soph. O.C. 1525, Ant. 670, etc. ; δόρυ qqf. us. symbol. pour
signifier « la guerre » ; καὶ τὸ δ. καὶ
τὸ κηρύκειον πέμπειν, Pol.
4, 52, 3, offrir la guerre ou la paix ;
à Rome, emblème de la fonction du préteur qui
présidait aux ventes publiques : ὑπὸ
δόρυ πωλεῖν, DH. 4, 24 ; Str. 206 = lat. sub hasta vendere, vendre aux enchères ||
2 épieu de chasse,
Il. 12, 303 ;
21, 577 ||
3 sceptre, Eur. Hec. 9 ||
IV p.
anal. membre viril, Diog.
(DL. 6, 53)
||
E La décl. procède de deux thèmes :
1 th. δορατ- (primit. *δορϝατ-)
d’où gén. δόρατος ; plur. nom. et
acc. δόρατα, dat. δόρασι, poét. δοράτεσσι,
Q. Sm. 6, 363 ;
th. poét. δουρατ- (p. *δορϝατ-) d’où gén.
δούρατος, Il.
11, 357 ; dat.
δούρατι, Il.
13, 77 ; Soph.
Ph. 721 ;
plur. δούρατα,
Od. 5, 162 ;
Hés. O.
454 ; dat.
δούρασι, Il.
21, 162 ; de ce th.
postér. le nom. δοῦρας,
Anth. 6, 97 ;
—
2 th. δορυ- (primit. *δορϝ-)
d’où gén. δορός, Soph. O.C. 1525 ; etc. ; Eur. Suppl. 794, Tr. 1318, etc. ; dat. δορί, Eschl. Ag. 111 ; Eur. Hec. 9 (cf. ci-dessus
δορὶ ἑλεῖν ou
λαϐεῖν) ou
δόρει, Eschl.
Pers. 729,
Eum. 773 ;
Soph. O.C.
620, 1314, 1386 ; Eur. El. 476 ; plur. nom. et acc.
δόρη, Eur.
Rhes. 274 ;
th. poét. δουρ-
(p. *δορϝ-)
d’où épq. gén. δουρός, Il. 3, 61 ; etc. ;
dat. δουρί,
Il. 7, 140 ;
21, 113 ; Opp.
H. 3, 213 ;
pl. δοῦρα,
Il. 2, 135,
etc. ; Od.
5, 243 ; Hés.
O. 805 ;
δούρων, Il.
22, 243 ; Od.
17, 384 ; δούρεσσι, Il. 12, 303 ; Od. 8, 528, ou δούροις, Opp. H. 3, 573 ; duel δοῦρε, Od. 1, 259. — Les formes homér. de δόρυ
se répartissent ainsi : du th.
δορατ- formes inus. ;
du primit. *δορϝατ- d’où δουρατ- :
δούρατος 1
ex. ; δούρατι 2
ex. ; δούρατα 18 ex. ; δούρασι
1 ex. — du th.
δόρυ aucune forme
autre que le nom.-acc. δόρυ ;
du th. primit. *δορϝ-, d’où δουρ-: δουρός 20 ex. ; δουρί 122 ex. ; δοῦρα
22 ex. ; δούρασι 1 ex. ;
δούρεσσι 2
ex. ; duel δοῦρε 13 ex.
Étym.
indo-europ. *doru, arbre, bois ; cf. sscr. dā́ru.
Sens général, à vérifier dans le contexte biblique.
Bailly 2020 · CC BY-NC-NDSource ↗
51 occurrences
1 Samuel
LXX · 17- 13:19… μὴ ποιήσωσιν οἱ Εβραῖοι ῥομφαίαν καὶ δόρυ
- 13:22… Μαχεμας καὶ οὐχ εὑρέθη ῥομφαία καὶ δόρυ ἐν χειρὶ παντὸς τοῦ λαοῦ τοῦ …
- 17:7καὶ ὁ κοντὸς τοῦ δόρατος αὐτοῦ ὡσεὶ μέσακλον ὑφαινόντων καὶ ἡ …
- 17:45… πρός με ἐν ῥομφαίᾳ καὶ ἐν δόρατι καὶ ἐν ἀσπίδι κἀγὼ πορεύομαι πρὸς …
- 17:47… αὕτη ὅτι οὐκ ἐν ῥομφαίᾳ καὶ δόρατι σῴζει κύριος ὅτι τοῦ κυρίου ὁ …
- 19:9… καὶ αὐτὸς ἐν οἴκῳ καθεύδων καὶ δόρυ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ καὶ Δαυιδ …
- 19:10καὶ ἐζήτει Σαουλ πατάξαι τὸ δόρυ εἰς Δαυιδ καὶ ἀπέστη Δαυιδ ἐκ …
- 19:10… ἐκ προσώπου Σαουλ καὶ ἐπάταξεν τὸ δόρυ εἰς τὸν τοῖχον καὶ Δαυιδ ἀνεχώρησεν …
- 20:33καὶ ἐπῆρεν Σαουλ τὸ δόρυ ἐπὶ Ιωναθαν τοῦ θανατῶσαι αὐτόν καὶ …
- 21:9… ἔστιν ἐνταῦθα ὑπὸ τὴν χεῖρά σου δόρυ ἢ ῥομφαία ὅτι τὴν ῥομφαίαν μου …
- 22:6… ἄρουραν τὴν ἐν Ραμα καὶ τὸ δόρυ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ καὶ πάντες …
- 26:7… καθεύδων ὕπνῳ ἐν λαμπήνῃ καὶ τὸ δόρυ ἐμπεπηγὸς εἰς τὴν γῆν πρὸς κεφαλῆς …
- 26:8… σου καὶ νῦν πατάξω αὐτὸν τῷ δόρατι εἰς τὴν γῆν ἅπαξ καὶ οὐ …
- 26:11… κυρίου καὶ νῦν λαβὲ δὴ τὸ δόρυ ἀπὸ πρὸς κεφαλῆς αὐτοῦ καὶ τὸν …
- 26:12καὶ ἔλαβεν Δαυιδ τὸ δόρυ καὶ τὸν φακὸν τοῦ ὕδατος ἀπὸ …
- 26:16… κυρίου καὶ νῦν ἰδὲ δή τὸ δόρυ τοῦ βασιλέως καὶ ὁ φακὸς τοῦ …
- 26:22… ἀπεκρίθη Δαυιδ καὶ εἶπεν ἰδοὺ τὸ δόρυ τοῦ βασιλέως διελθέτω εἷς τῶν παιδαρίων …
2 Samuel
LXX · 10- 1:6… καὶ ἰδοὺ Σαουλ ἐπεστήρικτο ἐπὶ τὸ δόρυ αὐτοῦ καὶ ἰδοὺ τὰ ἅρματα καὶ …
- 2:23… αὐτὸν Αβεννηρ ἐν τῷ ὀπίσω τοῦ δόρατος ἐπὶ τὴν ψόαν καὶ διεξῆλθεν τὸ …
- 2:23… ἐπὶ τὴν ψόαν καὶ διεξῆλθεν τὸ δόρυ ἐκ τῶν ὀπίσω αὐτοῦ καὶ πίπτει …
- 21:16… τοῦ Ραφα καὶ ὁ σταθμὸς τοῦ δόρατος αὐτοῦ τριακοσίων σίκλων ὁλκὴ χαλκοῦ καὶ …
- 21:19… τὸν Γεθθαῖον καὶ τὸ ξύλον τοῦ δόρατος αὐτοῦ ὡς ἀντίον ὑφαινόντων
- 23:7… αὐτοῖς καὶ πλῆρες σιδήρου καὶ ξύλον δόρατος καὶ ἐν πυρὶ καύσει καυθήσονται αἰσχύνῃ …
- 23:18… τοῖς τρισίν καὶ αὐτὸς ἐξήγειρεν τὸ δόρυ αὐτοῦ ἐπὶ τριακοσίους τραυματίας καὶ αὐτῷ …
- 23:21… ἐν δὲ τῇ χειρὶ τοῦ Αἰγυπτίου δόρυ ὡς ξύλον διαβάθρας καὶ κατέβη πρὸς …
- 23:21… αὐτὸν ἐν ῥάβδῳ καὶ ἥρπασεν τὸ δόρυ ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Αἰγυπτίου καὶ …
- 23:21… Αἰγυπτίου καὶ ἀπέκτεινεν αὐτὸν ἐν τῷ δόρατι αὐτοῦ
1 Rois
LXX · 3- 10:16καὶ ἐποίησεν Σαλωμων τριακόσια δόρατα χρυσᾶ ἐλατά τριακόσιοι χρυσοῖ ἐπῆσαν ἐπὶ …
- 10:16… ἐλατά τριακόσιοι χρυσοῖ ἐπῆσαν ἐπὶ τὸ δόρυ τὸ ἕν
- 14:26… θησαυροὺς οἴκου τοῦ βασιλέως καὶ τὰ δόρατα τὰ χρυσᾶ ἃ ἔλαβεν Δαυιδ ἐκ …